Danışman araçları, TÜİK mezun istihdamı ve Jev çıktı denetimi

- Danışman: program_netleri, program_karsilastir ve bolum_istihdam araçları; program_ara'ya devlet/vakıf, öğretim türü ve sıralama parametreleri; program_detay'a trend cümlesi; bozuk araç argümanı modele hata döner. - TÜİK Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri 2025: bölüm bazında istihdam oranı, ilk işi bulma süresi ve kazanç grubu (src/lib/bolum-istihdam.ts, üretici scripts/tuik-istihdam-uret.py, kaynak Excel'ler data/kaynak/). - Bölüm sayfasında "Mezun istihdamı" ayrıntı satırı ve alt sayfası; AkademikAyrinti başlık/ikon alır. - Jev (TypeSafe AI) ile danışman cevabında garanti/olasılık dili denetimi; ihlalde cevabın sonuna düzeltme notu. Anahtar yoksa denetim atlanır. - /gizlilik: TypeSafe AI (ABD) sağlayıcı satırı. KARARLAR.md: 5 Ekim kaydı. - Üç katalog dosyasındaki bg-white → bg-card değişiklikleri de bu commit'te. Co-Authored-By: Claude Fable 5.1 <noreply@anthropic.com>
2026-10-05 00:15:05 +03:00
parent ab0b3a047f
commit 6564ec8948
19 changed files with 1189 additions and 25 deletions
--- a/scripts/tuik-istihdam-uret.py
+++ b/scripts/tuik-istihdam-uret.py
@@ -0,0 +1,168 @@
+"""TÜİK Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri Excel'lerinden src/lib/bolum-istihdam.ts sabitini üretir.
+
+Kullanım (yılda bir, TÜİK bülteni Temmuz'da yayımlayınca):
+  python3 scripts/tuik-istihdam-uret.py 2025
+
+Girdi: data/kaynak/tuik-istihdam-{lisans,onlisans}-bolum-{istihdam-orani,is-bulma-suresi,kazanc-gruplari}-<YIL>.xls
+(veriportali.tuik.gov.tr → "Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, <YIL>" bülteni →
+Tablolar; tarayıcıyla tek tek indirilir — portal komut satırını engelliyor ve
+art arda istekte boş sayfa dönüyor). Bağımlılık: xlrd.
+
+Kurallar:
+- Veri ÜLKE GENELİ ve bölüm bazındadır; üniversite kırılımı TÜİK'te yok.
+- Anahtar: /bolum/[slug] sayfa slug'ı (bolumBazAdi + turkishSlugify). Yalnız
+  yokatlas.db'de sayfası olan bölümler yazılır; eşleşmeyenler ekrana basılır.
+  Takma ad tablosu yok: eşleşmeyenler henüz mezun vermemiş yeni bölümler ya da
+  bizde olmayan özel yetenek / kapanmış bölümlerdir.
+- "." = TÜİK'in yayımlamadığı hücre → null. Mezun sayısı medyanın altındaki
+  bölümler tablolarda hiç yok.
+- Kazanç TL değil, TÜİK'in beş kademeli grubudur (Çok düşük … Çok yüksek).
+"""
+
+import re
+import sqlite3
+import sys
+import unicodedata
+from pathlib import Path
+
+import xlrd
+
+KOK = Path(__file__).resolve().parent.parent
+YIL = sys.argv[1] if len(sys.argv) > 1 else "2025"
+BULTEN_URL = "https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58027"
+DUZEYLER = (("lisans", 0), ("onlisans", 1))
+KAZANC_GRUPLARI = ("Çok düşük", "Düşük", "Orta", "Yüksek", "Çok yüksek")
+
+
+def slugify(s: str) -> str:
+    # src/lib/slug.ts turkishSlugify ile aynı kural.
+    s = s.replace("I", "ı").replace("İ", "i").lower()
+    for a, b in [("ı", "i"), ("ş", "s"), ("ğ", "g"), ("ü", "u"), ("ö", "o"),
+                 ("ç", "c"), ("â", "a"), ("î", "i"), ("û", "u")]:
+        s = s.replace(a, b)
+    s = unicodedata.normalize("NFKD", s)
+    s = re.sub(r"[̀-ͯ]", "", s)
+    s = re.sub(r"[^a-z0-9]+", "-", s)
+    return s.strip("-")
+
+
+def bolum_slug(isim: str) -> str:
+    # src/lib/slug.ts bolumSayfaSlug ile aynı kural.
+    return slugify(re.sub(r"\s+", " ", re.sub(r"\s*\([^)]*\)", "", isim)).strip())
+
+
+def tr_satir(v) -> str:
+    """Hücreler 'Türkçe\\r\\nEnglish' biçiminde; Türkçe satırı al."""
+    return str(v).replace("\r", "").split("\n")[0].strip()
+
+
+def tablo(duzey: str, ad: str) -> tuple[dict[str, tuple[str, object]], object]:
+    """slug → (TÜİK adı, son yıl değeri) ve 'Toplam' satırının değeri."""
+    yol = KOK / "data" / "kaynak" / f"tuik-istihdam-{duzey}-bolum-{ad}-{YIL}.xls"
+    s = xlrd.open_workbook(yol).sheet_by_index(0)
+    baslik = next(r for r in range(s.nrows) if str(s.cell_value(r, 0)).startswith("Bölüm"))
+    kolon = next(c for c in range(s.ncols) if str(s.cell_value(baslik, c)).startswith(YIL))
+    satirlar: dict[str, tuple[str, object]] = {}
+    toplam = None
+    for r in range(baslik + 1, s.nrows):
+        bolum = tr_satir(s.cell_value(r, 0))
+        if not bolum or bolum.startswith(("TÜİK", "TurkStat", ".")):
+            continue
+        v = s.cell_value(r, kolon)
+        if bolum == "Toplam":
+            toplam = v
+            continue
+        satirlar[slugify(bolum)] = (bolum, v)
+    return satirlar, toplam
+
+
+def sayi(v) -> float | None:
+    return round(float(v), 1) if isinstance(v, (int, float)) else None
+
+
+def kazanc(v) -> str | None:
+    g = tr_satir(v)
+    if g in KAZANC_GRUPLARI:
+        return g
+    if g not in (".", ""):
+        sys.exit(f"Bilinmeyen kazanç grubu: {g!r}")
+    return None
+
+
+def ts(v) -> str:
+    if v is None:
+        return "null"
+    return f'"{v}"' if isinstance(v, str) else str(v)
+
+
+db = sqlite3.connect(f"file:{KOK / 'data' / 'yokatlas.db'}?mode=ro", uri=True)
+bloklar: list[str] = []
+ortalamalar: list[str] = []
+for duzey, onlisans in DUZEYLER:
+    sayfalar = {bolum_slug(i) for (i,) in db.execute("SELECT DISTINCT isim FROM programs WHERE onlisans = ?", (onlisans,))}
+    oran, oran_toplam = tablo(duzey, "istihdam-orani")
+    sure, sure_toplam = tablo(duzey, "is-bulma-suresi")
+    kaz, _ = tablo(duzey, "kazanc-gruplari")
+    hepsi = sorted(set(oran) | set(sure) | set(kaz))
+    eslesen = [k for k in hepsi if k in sayfalar]
+    eslesmeyen = [(oran.get(k) or sure.get(k) or kaz[k])[0] for k in hepsi if k not in sayfalar]
+    print(f"{duzey}: TÜİK {len(hepsi)} bölüm, sayfası olan {len(eslesen)}")
+    if eslesmeyen:
+        print("  sayfası olmayan (yazılmadı):", ", ".join(eslesmeyen))
+    satirlar = []
+    for k in eslesen:
+        o = sayi(oran[k][1]) if k in oran else None
+        s = sayi(sure[k][1]) if k in sure else None
+        g = kazanc(kaz[k][1]) if k in kaz else None
+        if o is None and s is None and g is None:
+            continue
+        satirlar.append(f'    "{k}": {{ istihdam: {ts(o)}, isBulmaAy: {ts(s)}, kazanc: {ts(g)} }},')
+    bloklar.append(f"  {duzey}: {{\n" + "\n".join(satirlar) + "\n  },")
+    ortalamalar.append(f"  {duzey}: {{ istihdam: {ts(sayi(oran_toplam))}, isBulmaAy: {ts(sayi(sure_toplam))} }},")
+
+cikti = f"""// TÜİK Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri {YIL}: bölüm başına mezun istihdamı.
+//
+// ÜRETİLMİŞ DOSYA — elle düzenleme. Kaynak Excel'ler data/kaynak/ altında;
+// yeniden üretmek için: python3 scripts/tuik-istihdam-uret.py {YIL}
+//
+// Veri ÜLKE GENELİ ve bölüm bazındadır: aynı bölümün her üniversitesi için
+// aynı sayı döner; üniversite kırılımı TÜİK'te yok. Kayıtlı istihdam = mezunun
+// SGK kaydıyla çalışıyor olması. Kazanç TL değil, beş kademeli gruptur.
+// Anahtar: /bolum/[slug] sayfa slug'ı. Burada olmayan bölüm ya henüz yeterli
+// mezun vermemiştir ya da TÜİK tablosunda yoktur — "kötü" demek değildir.
+
+export const BOLUM_ISTIHDAM_YIL = {YIL};
+
+export const BOLUM_ISTIHDAM_KAYNAK = "TÜİK, Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, {YIL}";
+
+export const BOLUM_ISTIHDAM_KAYNAK_URL = "{BULTEN_URL}";
+
+export type KazancGrubu = {" | ".join(f'"{g}"' for g in KAZANC_GRUPLARI)};
+
+export type IstihdamDuzeyi = "lisans" | "onlisans";
+
+export type BolumIstihdam = {{
+  /** Kayıtlı istihdam oranı (%) */
+  istihdam: number | null;
+  /** Mezuniyetten sonra ilk işi bulma süresi (ay, ortalama) */
+  isBulmaAy: number | null;
+  /** Aylık ortalama kazanç grubu (bölümler arası göreli) */
+  kazanc: KazancGrubu | null;
+}};
+
+/** Tüm mezunların ortalaması — kıyas çizgisi. */
+export const ISTIHDAM_ORTALAMA: Record<IstihdamDuzeyi, {{ istihdam: number | null; isBulmaAy: number | null }}> = {{
+{chr(10).join(ortalamalar)}
+}};
+
+export const BOLUM_ISTIHDAM: Record<IstihdamDuzeyi, Record<string, BolumIstihdam>> = {{
+{chr(10).join(bloklar)}
+}};
+
+/** Bölüm sayfa slug'ının TÜİK satırı; yoksa null. */
+export function bolumIstihdamBul(slug: string, duzey: IstihdamDuzeyi): BolumIstihdam | null {{
+  return BOLUM_ISTIHDAM[duzey][slug] ?? null;
+}}
+"""
+(KOK / "src" / "lib" / "bolum-istihdam.ts").write_text(cikti, encoding="utf-8")
+print("yazıldı: src/lib/bolum-istihdam.ts")