fix(ai): tadımlık trendi deterministik + gerekçe dil filtresi

cae2aaa yalnız riskNotu'yu deterministik yapmıştı; aynı satırın gerekce ve
trendOzeti alanları DB'deki eski LLM metni olarak servis ediliyordu (lokal
havuzda 89 satır "Son 4 yıl…", 13+ satır "yerleşme olasılığı/ihtimali").
Oradaki "olasılık dili sızamaz" yorumu yanlıştı; düzeltildi.
- yeni src/lib/trend.ts: trendOzetiMetni() saf fonksiyonu — rapor.ts'teki
  trendOzetiUret gövdesi buraya taşındı, rapor ve tadımlık aynı kaynaktan
  okur. Yıl aralığı serideki dolu yıllardan gelir ("2021-2025 arasında…")
- trend cümlesinden tahmin yargısı çıktı: "bölüm zorlaşıyor" → "taban
  sıkılaştı", "yerleşmek görece kolaylaşıyor" → "taban gevşedi". ±%10
  eşiği, ilk–son yıl mantığı, 5/13/6 ve LLM şeması/prompt'u aynı
- tadimlikSec(): DB'deki trendOzeti servis edilmez; program.siraGecmisi'nden
  okuma anında üretilir (alan yoksa "yeterli geçmiş yıl verisi yok")
- tadimlikSec(): gerekce olasılık/ihtimal/şans/garanti/kesin/yüzde/
  "yerleşirsin"/"son 4 yıl" içeriyorsa satır yok sayılır → "genel"
  kategoriye düşer, o da takılırsa null (tadımlık gizlenir). Eşleşme
  Türkçe küçük harfle yapılır (İ/ı)
DB satırları, şema ve script'ler değişmedi.

Co-Authored-By: Claude Fable 5.1 <noreply@anthropic.com>

src/lib/ai/rapor.ts

@@ -24,6 +24,7 @@ import {
   riskHesapla,
   riskNotuMetni,
 } from "../risk";
+import { trendOzetiMetni } from "../trend";
 
 // Yapay zekâdan istenen küçük şema (kullanıcı kararı, 6 Ağu 2026): riskNotu
 // ve trendOzeti gerçek sıra geçmişinden deterministik üretilir; dilim iskeleti
@@ -132,37 +133,15 @@ function normalizeEt(
 // geçmişinden hesaplanır; model bu alanlarda jenerik dolgu yazıyordu, kod
 // kesin rakam verir ("45B düzeyinden 38B düzeyine indi").
 
-/** 45000 -> "45B", 1_200_000 -> "1,2M" (şemadaki öğrenci dili). */
-function siraKisa(n: number): string {
-  if (n >= 1_000_000) {
-    return `${(n / 1_000_000).toLocaleString("tr-TR", { maximumFractionDigits: 1 })}M`;
-  }
-  if (n >= 1000) return `${Math.round(n / 1000)}B`;
-  return String(n);
-}
-
 function trendOzetiUret(p: AdayProgram): string {
-  const ham: Array<[number, number | null | undefined]> = [
+  // Cümle tadımlıkla ortak saf fonksiyondan gelir (lib/trend.ts)
-    [2021, p.sira2021],
+  return trendOzetiMetni([
-    [2022, p.sira2022],
+    p.sira2021,
-    [2023, p.sira2023],
+    p.sira2022,
-    [2024, p.sira2024],
+    p.sira2023,
-    [2025, p.sira2025],
+    p.sira2024,
-  ];
+    p.sira2025,
-  const seri = ham.filter((cift): cift is [number, number] => cift[1] != null);
+  ]);
-  if (seri.length < 2) {
-    return "Karşılaştırma için yeterli geçmiş yıl verisi yok; trendi temkinli oku.";
-  }
-  const [ilkYil, ilkSira] = seri[0];
-  const [sonYil, sonSira] = seri[seri.length - 1];
-  const oran = (sonSira - ilkSira) / ilkSira;
-  if (oran <= -0.1) {
-    return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine indi; bölüm zorlaşıyor.`;
-  }
-  if (oran >= 0.1) {
-    return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine çıktı; yerleşmek görece kolaylaşıyor.`;
-  }
-  return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban sıralaması ${siraKisa(sonSira)} düzeyinde stabil seyretti.`;
 }
 
 function riskNotuUret(p: AdayProgram, adaySira: number): string {

src/lib/tadimlik-havuzu.ts

@@ -9,6 +9,7 @@ import type { PuanTuruKey } from "@/types/yokatlas";
 import type { Dilim } from "./rapor-havuzu";
 import type { RaporSonuc } from "@/features/rapor/types/rapor";
 import { dilimdenRisk, riskHesapla, riskNotuMetni } from "./risk";
+import { trendOzetiMetni } from "./trend";
 
 /** Sihirbaz kategorisi seçilmemiş kullanıcı için kova×tür başına fallback satır. */
 export const GENEL_KATEGORI = "genel";
@@ -49,6 +50,22 @@ export interface TadimlikSatir {
 
 export type TadimlikTip = "genel" | "devlet" | "vakif";
 
+/**
+ * gerekce, satırın servis edilen TEK LLM metnidir (batch'te temsili sıraya
+ * göre yazıldı). Ürün yerleşme olasılığı hesaplamaz; bu yüzden olasılık /
+ * ihtimal / şans / garanti / kesin / yüzde / "yerleşirsin" diyen gerekçe
+ * servis edilmez. Eski batch'in "son 4 yıl" kalıbı da takılır (veri 5 yılı
+ * kapsıyor, bkz. veri-kapsami.ts). Kalıp küçük harfledir: metin önce Türkçe
+ * kurallarıyla küçültülür ("İhtimal" → "ihtimal"; düz /i bayrağı İ/ı'yı
+ * eşlemez).
+ */
+const YASAK_GEREKCE_DILI =
+  /olasılı|ihtimal|şans|garanti|kesin|yüzde|yerleşirsin|yerleşebil|son (4|dört) yıl/;
+
+export function gerekceServisEdilebilir(gerekce: string): boolean {
+  return !YASAK_GEREKCE_DILI.test(gerekce.toLocaleLowerCase("tr-TR"));
+}
+
 /**
  * Kova × tür × kategori × tip anahtarıyla tadımlık satırı seçer. Kategoriye
  * özel satır yoksa "genel" kategoriye düşer; o da yoksa null — çağıran taraf
@@ -56,6 +73,9 @@ export type TadimlikTip = "genel" | "devlet" | "vakif";
  *
  * Tip fallback'i YOKTUR: kullanıcı devlet/vakıf seçtiyse yanlış tipte örnek
  * asla gösterilmez — uygun satır yoksa tadımlık gizlenir.
+ *
+ * Gerekçesi dil filtresine takılan satır YOK sayılır: aynı sırayla "genel"
+ * kategoriye düşülür, o da takılırsa null (tadımlık gizlenir).
  */
 export async function tadimlikSec(
   sira: number,
@@ -76,20 +96,22 @@ export async function tadimlikSec(
         eq(schema.tadimlikHavuzu.tip, tip),
       ),
     });
-    if (satir) {
+    if (satir && gerekceServisEdilebilir(satir.gerekce)) {
       const program = satir.program as RaporSonuc["programlar"][string];
       return {
         programId: satir.programId,
         dilim: satir.dilim,
+        // Servis edilen tek LLM metni; yukarıdaki dil filtresinden geçti.
         gerekce: satir.gerekce,
-        // DB'deki riskNotu batch'te LLM'in temsili sıraya göre yazdığı
+        // DB'deki riskNotu ve trendOzeti batch'te LLM'in yazdığı cümlelerdir;
-        // cümledir; servis EDİLMEZ. Not, rozetle (tadimlik-satiri.tsx) aynı
+        // ikisi de servis EDİLMEZ. Risk notu, rozetle (tadimlik-satiri.tsx)
-        // formülden adayın gerçek sırasına göre okuma anında üretilir — metin
+        // aynı formülden adayın gerçek sırasına göre; trend, rapordakiyle aynı
-        // ile rozet çelişemez, olasılık dili sızamaz.
+        // saf fonksiyondan programın sıra geçmişinden okuma anında üretilir —
+        // metin rozetle çelişemez, "son 4 yıl" gibi bayat kalıp taşınmaz.
         riskNotu: riskNotuMetni(
           riskHesapla(program.efektifSira, sira) ?? dilimdenRisk(satir.dilim),
         ),
-        trendOzeti: satir.trendOzeti,
+        trendOzeti: trendOzetiMetni(program.siraGecmisi),
         program,
       };
     }

src/lib/trend.ts

@@ -0,0 +1,51 @@
+// Deterministik trend cümlesi: rapor satırları (lib/ai/rapor.ts) ve girişsiz
+// tadımlık (lib/tadimlik-havuzu.ts) AYNI saf fonksiyondan okur. Cümle gerçek
+// YÖK Atlas sıra geçmişinden kesin rakamla kurulur ("45B düzeyinden 38B
+// düzeyine indi"); yıl aralığı sabit bir "son N yıl" kalıbından değil,
+// serideki dolu yıllardan gelir.
+
+/**
+ * Sıra geçmişi dizisinin ilk elemanının yılı. Dizi her yerde 2021'den başlar
+ * (bkz. programBilgisi, raporSiraSerisi); yeni veri yılı sona eklenir, bu
+ * çapa değişmez.
+ */
+const ILK_VERI_YILI = 2021;
+
+/** 45000 -> "45B", 1_200_000 -> "1,2M" (şemadaki öğrenci dili). */
+function siraKisa(n: number): string {
+  if (n >= 1_000_000) {
+    return `${(n / 1_000_000).toLocaleString("tr-TR", { maximumFractionDigits: 1 })}M`;
+  }
+  if (n >= 1000) return `${Math.round(n / 1000)}B`;
+  return String(n);
+}
+
+/**
+ * [2021..] taban sıralaması dizisinden tek cümlelik trend özeti.
+ *
+ * Cümle yalnızca OLANI betimler: ilk ve son dolu yılın tabanını kıyaslar
+ * (±%10 eşiği). "Zorlaşıyor / kolaylaşıyor" gibi geleceğe dönük yargı
+ * kurmaz — iki uç yılın kıyası aradaki seyri ve gelecek yılı söylemez.
+ * Küçülen sıra = taban sıkılaştı, büyüyen sıra = taban gevşedi.
+ */
+export function trendOzetiMetni(
+  gecmis: readonly (number | null | undefined)[] | undefined,
+): string {
+  const seri: Array<[number, number]> = [];
+  (gecmis ?? []).forEach((sira, i) => {
+    if (sira != null) seri.push([ILK_VERI_YILI + i, sira]);
+  });
+  if (seri.length < 2) {
+    return "Karşılaştırma için yeterli geçmiş yıl verisi yok; trendi temkinli oku.";
+  }
+  const [ilkYil, ilkSira] = seri[0];
+  const [sonYil, sonSira] = seri[seri.length - 1];
+  const oran = (sonSira - ilkSira) / ilkSira;
+  if (oran <= -0.1) {
+    return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine indi; taban sıkılaştı.`;
+  }
+  if (oran >= 0.1) {
+    return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine çıktı; taban gevşedi.`;
+  }
+  return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban sıralaması ${siraKisa(sonSira)} düzeyinde stabil seyretti.`;
+}