fix(liste): liste metinlerinde deterministik çıktı denetimi — vaat dili kullanıcıya gitmez [KARAR]

Kök neden 1 (04-eval-sonuclari): yasak yalnız prompt'taydı; 37 listenin 14'ünün üst metninde, 888 gerekçenin 19'unda vaat dili / "garanti" vardı. - liste-denetim.ts (yeni, saf fonksiyonlar): yasakIfadeler — Türkçe çekimleri kapsayan dar kalıplar (garanti*, kesin, yüzde yüz, yerleşirsin, rahat/kolay yerleşme, yerleşme şansı/ihtimali/olasılığı, şansın yüksek, sırana rahat…). Reddeden kalıp ("garanti verilemez", "kesin değildir"), "Güvenli" dilim etiketi, "%100 burslu", "kesin kayıt" ihlal DEĞİL. dilimAdiniDuzelt — modelin dilim adı olarak yazdığı "garanti dilim/liste" görünen ada ("güvenli") çevrilir. dayanaksizSayi — metindeki rakam girdide yoksa ihlal (rakamlar koddan basılıyor). - rapor.ts: her gerekçe, genel değerlendirme ve her uyarı denetimden geçer. İhlalli gerekçe → koddan şablon gerekçe; ihlalli genel değerlendirme → koddan (dağılım sayılarıyla) şablon; ihlalli uyarı atılır, 2'nin altına düşerse koddan uyarı eklenir. Seçili alanın dışındaki programa "seçtiğin alanla uyumlu" diyen gerekçe de şablona düşer. Ek model çağrısı YOK; kredi ve gecikme etkilenmez. Canlı akışa Jev eklenmedi (eval'de hakem). Önce → sonra (eval regex'i, 40 profil): vaat dili içeren üst metin 14/37 → 0/40, gerekçe 19/888 → 0/960; hakem (Jev) ihlali 30 → 1 satır. Bedel: 960 gerekçenin 4'ü, 40 genel değerlendirmenin 2'si, 2 uyarı şablona düştü. Co-Authored-By: Claude Fable 5.1 <noreply@anthropic.com>
2026-10-05 08:49:21 +03:00
parent 3128b01e26
commit 8462894137
2 changed files with 208 additions and 7 deletions
--- a/src/lib/ai/liste-denetim.ts
+++ b/src/lib/ai/liste-denetim.ts
@@ -0,0 +1,146 @@
+/**
+ * Liste metinlerinin (gerekçe, genel değerlendirme, uyarılar) DETERMİNİSTİK
+ * çıktı denetimi. Model çağrısı yok, hakem yok: saf fonksiyonlar. Prompt
+ * yasağı tek başına yetmiyor (ölçüm, 5 Eki 2026: 37 listenin 14'ünün üst
+ * metninde, 888 gerekçenin 19'unda vaat dili); rapor.ts her metni buradan
+ * geçirir, ihlalli metin kullanıcıya gitmez ve koddan üretilen şablona düşer.
+ *
+ * Bilinçli olarak DAR: yanlış alarmın bedeli bir metnin şablona düşmesi,
+ * kaçırmanın bedeli kullanıcıya vaat gitmesi. Reddeden kalıplar ("garanti
+ * verilemez", "kesin değildir") ihlal değildir; "Güvenli" dilim etiketi ihlal
+ * değildir.
+ *
+ * server-only guard'ı yok: scripts/eval altından düz tsx ile de okunur.
+ */
+
+const tr = (s: string) => s.toLocaleLowerCase("tr-TR");
+
+// ───────────────────────── dilim adı: garanti → güvenli ─────────────────────────
+
+// Üçüncü dilimin iç anahtarı `garanti`, kullanıcıya görünen adı "Güvenli"
+// (DILIM_ETIKET, lib/risk.ts). Model metinde dilimi iç anahtarıyla anarsa
+// ("garanti dilimde", "garanti listen") bu bir vaat değil yanlış etikettir:
+// atmak yerine görünen ada çevrilir. Yalnız dilim/liste adı konumunda.
+const DILIM_ADI_GARANTI =
+  /(?<!\p{L})garant[iİ](?=["'“”‘’]?\s+(?:dilim|liste|tercih|seçenek|grub|kısım|kısm|satır)\p{L}*)/giu;
+
+/** "garanti dilim/liste/tercih…" → "güvenli …" (büyük harf korunur). */
+export function dilimAdiniDuzelt(metin: string): string {
+  return metin.replace(DILIM_ADI_GARANTI, (sozcuk) => (sozcuk[0] === "G" ? "Güvenli" : "güvenli"));
+}
+
+// ───────────────────────── yasak ifade ─────────────────────────
+
+// Eşleşmenin HEMEN ardından (aynı cümlecikte, araya noktalama girmeden) gelen
+// olumsuzlama: "garanti verilemez", "garantisi yoktur", "kesin değildir".
+const REDDEDEN =
+  /^[^.,;:!?\n]{0,35}?(?<!\p{L})(?:değil|yok(?:tur)?(?!\p{L})|ver(?:il)?e?m[ei]\p{L}*|etme[zm]\p{L}*|etmiyor\p{L}*|edeme\p{L}*|edileme\p{L}*|sayılma\p{L}*|olmaz(?!sa)|sunma[zm]\p{L}*|sağlama[zm]\p{L}*|taşıma[zm]\p{L}*|anlamına gelme\p{L}*|hesaplam\p{L}*|hesaplanm\p{L}*|söylene?me\p{L}*|denile?me\p{L}*)/u;
+
+// Adayın sihirbazda seçtiği öncelik "Kolay yerleşme": model bunu ad olarak
+// anabilir ("kolay yerleşme önceliğine uygun"); vaat cümlesi değildir.
+const ONCELIK_ADI = /^\s+(?:önceli|iste[ğk]|hedef|kriter|beklenti|tercihin)/u;
+
+type Kalip = { ad: string; re: RegExp; istisna?: (ardi: string) => boolean };
+
+const KALIPLAR: Kalip[] = [
+  { ad: "garanti", re: /garanti\p{L}*/gu },
+  // "kesinleştir", "kesin kayıt" (ÖSYM terimi) hariç
+  { ad: "kesin", re: /(?<!\p{L})kesin(?:likle|dir|tir)?(?!\p{L})(?!\s+kayı[td])/gu },
+  // "%100 burslu / %100 İngilizce" program adıdır
+  { ad: "yüzde yüz", re: /(?:yüzde\s+yüz|%\s?100)(?!\s*(?:burs|indirim|ingilizce|türkçe|almanca|fransızca|arapça))/gu },
+  {
+    ad: "yerleşirsin",
+    re: /(?<!\p{L})(?:yerleş(?:ir|ecek|ebilir|iyor)s[iıuü]n(?:[iı]z|[uü]z)?|yerleş(?:ebil)?eceğin(?:iz)?|kazan(?:ır|acak|abilir)s[ıi]n(?:ız)?|(?:bölüme|programa|buraya|üniversiteye|okula|fakülteye)\s+gir(?:er|ecek|ebilir)s[iı]n(?:iz)?)/gu,
+  },
+  {
+    ad: "rahat yerleşme",
+    re: /(?<!\p{L})(?:rahat(?:ça|lıkla)?|kolayca|kolaylıkla)\s+(?:yerleş|gir(?!iş)|kazan)\p{L}*/gu,
+  },
+  // "sıralamanı rahatça karşılayan", "rahatlıkla tercih edilebilir": zarf hâli her bağlamda güvence verir
+  { ad: "rahatça", re: /(?<!\p{L})rahat(?:ça|lıkla)(?!\p{L})/gu },
+  // "sırana rahat", "rahat bir tercih/seçenek", "sıralamana rahat oturur" (ölçüm: hakemin kalan
+  // işaretlerinin çoğu). "rahat bir ortam/kampüs" yerleşmeyi değil yaşamı anlatır, ihlal değildir.
+  { ad: "rahat tercih", re: /(?<!\p{L})rahat\s+(?:bir\s+)?(?:tercih|seçenek|seçim|alternatif|otur|karşıla|yet)\p{L}*/gu },
+  { ad: "sırana rahat", re: /(?<!\p{L})sıra\p{L}*\s+(?:göre\s+)?rahat(?!\p{L})/gu },
+  { ad: "kolay yerleşme", re: /(?<!\p{L})kolay\s+yerleş\p{L}*/gu, istisna: (ardi) => ONCELIK_ADI.test(ardi) },
+  {
+    ad: "kesin yerleşme",
+    re: /(?<!\p{L})(?:mutlaka|muhtemelen|büyük\s+ihtimalle|yüksek\s+ihtimalle|büyük\s+olasılıkla|yüksek\s+olasılıkla)\s+(?:yerleş|kazan)\p{L}*/gu,
+  },
+  // Ürün olasılık hesaplamaz: "yerleşme şansı/ihtimali/olasılığı" hiçbir yönde söylenmez
+  {
+    ad: "yerleşme olasılığı",
+    re: /(?<!\p{L})(?:yerleşme|yerleşebilme|girme|kazanma|tutma|kabul)\s+(?:şans|ihtimal|olasılı)\p{L}*/gu,
+  },
+  {
+    ad: "şans",
+    re: /(?<!\p{L})şans\p{L}*\s+(?:çok\s+|oldukça\s+|daha\s+|epey\s+)?(?:yüksek|iyi|fazla|var|düşük|az|zayıf|artar|artır|yükselt)\p{L}*/gu,
+  },
+  {
+    ad: "olasılık",
+    re: /(?<!\p{L})(?:ihtimal|olasılı)\p{L}*\s+(?:çok\s+|oldukça\s+|daha\s+)?(?:yüksek|düşük|büyük|az|zayıf|güçlü|artar|artır)\p{L}*/gu,
+  },
+  {
+    ad: "olasılık",
+    re: /(?<!\p{L})(?:yüksek|büyük|güçlü|kuvvetli|düşük|zayıf)\s+(?:bir\s+)?(?:ihtimal|olasılı)\p{L}*/gu,
+  },
+  { ad: "yüzde olasılık", re: /(?:%\s?\d+|yüzde\s+[\p{L}\d]+)\s*(?:ihtimal|olasılı|şans)\p{L}*/gu },
+];
+
+/**
+ * Metindeki vaat/olasılık/yasak sözcük ihlalleri (boş dizi = temiz). Çağıran
+ * önce `dilimAdiniDuzelt` uygulamalıdır; burada kalan her "garanti" ihlaldir.
+ */
+export function yasakIfadeler(metin: string): string[] {
+  const m = tr(metin);
+  const bulunan: string[] = [];
+  for (const k of KALIPLAR) {
+    for (const e of m.matchAll(k.re)) {
+      const son = (e.index ?? 0) + e[0].length;
+      const ardi = m.slice(son, son + 60);
+      if (REDDEDEN.test(ardi)) continue;
+      if (k.istisna?.(ardi)) continue;
+      bulunan.push(`${k.ad}: "${e[0]}"`);
+    }
+  }
+  return bulunan;
+}
+
+// ───────────────────────── sayı tutarlılığı ─────────────────────────
+
+/**
+ * Metindeki, `izinli` kümesinde karşılığı olmayan sayılar. Model rakam
+ * yazmamalı (sıra, kontenjan, trend koddan basılıyor); yazdıysa girdiyle
+ * birebir tutmalı. Atlananlar: 0–31 (adet, sıra no), 2015–2030 (yıl).
+ * "45 bin" / "45B" / "45K" → izinli bir değerin bine yuvarlanmışı olmalı.
+ */
+export function dayanaksizSayi(metin: string, izinli: ReadonlySet<number>): string[] {
+  const eksik: string[] = [];
+  for (const e of metin.matchAll(/\d+(?:[.,]\d+)*/g)) {
+    const t = e[0];
+    const son = (e.index ?? 0) + t.length;
+    const ardi = tr(metin.slice(son, son + 6));
+    // "45.312" binlik; "21,7" / "3.5" ondalık → model ondalık üretmemeli
+    const binlik = /^\d{1,3}(\.\d{3})+$/.test(t);
+    if (!binlik && !/^\d+$/.test(t)) {
+      eksik.push(t);
+      continue;
+    }
+    const n = Number(t.replace(/\./g, ""));
+    if (/^\s?(?:bin|b|k)(?!\p{L})/u.test(ardi)) {
+      if (![...izinli].some((v) => Math.round(v / 1000) === n || Math.floor(v / 1000) === n)) eksik.push(`${t} bin`);
+      continue;
+    }
+    if (n <= 31 || (n >= 2015 && n <= 2030) || izinli.has(n)) continue;
+    eksik.push(t);
+  }
+  return eksik;
+}
+
+/** Program adında/üniversite adında geçen sayılar ("%50 İndirimli", "7 Aralık") gerekçede meşrudur. */
+export function metindekiSayilar(...metinler: (string | null | undefined)[]): number[] {
+  const cikti: number[] = [];
+  // "50.000" binlik ayraçlı tek sayıdır
+  for (const m of metinler) for (const e of (m ?? "").matchAll(/\d{1,3}(?:\.\d{3})+|\d+/g)) cikti.push(Number(e[0].replace(/\./g, "")));
+  return cikti;
+}
--- a/src/lib/ai/rapor.ts
+++ b/src/lib/ai/rapor.ts
@@ -8,6 +8,12 @@ import type {
 } from "@/features/rapor/types/rapor";
 import { anahtarVar } from "./client";
 import { yapilandirilmisUret, type CagriGozlemi } from "./cagri";
+import {
+  dayanaksizSayi,
+  dilimAdiniDuzelt,
+  metindekiSayilar,
+  yasakIfadeler,
+} from "./liste-denetim";
 import { kategoriEslesir } from "../kategoriler";
 import {
  havuzOlustur,
@@ -237,6 +243,13 @@ function secimiOnar(

 const GEREKCE_UST_SINIR = 200;

+// "Seçtiğin alanla eşleşiyor / alanına uygun": alan uyumu koddan bilinir
+// (kategoriEslesir). Alan gevşediğinde havuza seçili alanın DIŞINDAN program
+// girer; model bu satırlara da "seçtiğin alanla uyumlu" yazabiliyor (ölçüm:
+// a07, öğretmenlik seçen adaya Türk Dili ve Edebiyatı satırında).
+const ALAN_UYUMU_IDDIASI =
+  /(?:seçtiğin(?:iz)?|ilgi)\s+alan\p{L}*\s+(?:\p{L}+\s+)?(?:uyumlu|uygun|eşleş\p{L}*|örtüş\p{L}*)|alan(?:ın|ınız)(?:la|a|ıza|ızla)\s+(?:birebir\s+|doğrudan\s+|tam\s+)?(?:uyumlu|uygun|eşleş\p{L}*|örtüş\p{L}*)/iu;
+
 // İlk üretimde model zaman aşımına uğrarsa liste tamamen koddan kurulur
 // ("ne olursa olsun liste kurulur", kullanıcı kararı 7 Ağu 2026). Bu yolda
 // üretim BAŞARILI sayılır: rapor-actions krediyi iade etmez (paketsiz
@@ -618,8 +631,10 @@ export async function raporUretAyrintili(
  }
  const nihai = enIyi;

-  // --- Şablon metinler: kodla tamamlanan satırın gerekçesi ve boş kalan üst
-  // metin koddan basılır (ek model çağrısı yok).
+  // --- Metin denetimi (deterministik; ek model çağrısı yok). İhlalli metin
+  // kullanıcıya gitmez, koddan üretilen şablona düşer.
+  // Adayın kendi söylediği sayılar ("300 km", "%50 burslu") metinde meşrudur
+  const profilSayilari = metindekiSayilar(...profilSatir.map((s) => s.metin));
  const sablonGerekceMetni = (p: AdayProgram): string => {
    const alan = alanUyar(p);
    const il = ilUyar(p);
@@ -639,10 +654,30 @@ export async function raporUretAyrintili(
      return sablonGerekceMetni(p);
    };
    if (s.gerekce == null) return sablon("kodla tamamlandı");
-    let m = s.gerekce.replace(/\s+/g, " ").trim();
+    let m = dilimAdiniDuzelt(s.gerekce.replace(/\s+/g, " ").trim());
    if (m.length > GEREKCE_UST_SINIR) m = m.split(/(?<=[.!?])\s+/)[0];
    if (m.length < 8) return sablon("boş");
    if (m.length > GEREKCE_UST_SINIR) return sablon("uzun");
+    const yasak = yasakIfadeler(m);
+    if (yasak.length > 0) return sablon(`yasak ifade — ${yasak.join(" | ")}`);
+    if (seciliKategoriler.length > 0 && !alanUyar(p) && ALAN_UYUMU_IDDIASI.test(m)) {
+      return sablon("alan uyumu iddiası, program seçili alanda değil");
+    }
+    const sayi = dayanaksizSayi(
+      m,
+      new Set(
+        [
+          ...p.siraGecmisi,
+          p.efektifSira,
+          p.kontenjanSon,
+          p.yerlesenSon,
+          params.sira,
+          ...metindekiSayilar(p.isim, p.universite),
+          ...profilSayilari,
+        ].filter((n): n is number => typeof n === "number"),
+      ),
+    );
+    if (sayi.length > 0) return sablon(`dayanaksız sayı — ${sayi.join(", ")}`);
    // Model bu programı başka dilimin listesine koymuştu; gerekçe o dilimi
    // anlatıyorsa (ör. güvenli diye yazıp hayale taşındı) metin yanıltır.
    if (s.kaynak === "tasindi" && /hayal|dengeli|güvenli|risk/i.test(m)) {
@@ -651,6 +686,21 @@ export async function raporUretAyrintili(
    return m;
  };

+  const ustSayilar = new Set([
+    params.sira,
+    toplamHedef,
+    hedef.hayal,
+    hedef.dengeli,
+    hedef.garanti,
+    ...profilSayilari,
+  ]);
+  const ustMetinIhlali = (m: string): string | null => {
+    const yasak = yasakIfadeler(m);
+    if (yasak.length > 0) return `yasak ifade — ${yasak.join(" | ")}`;
+    const sayi = dayanaksizSayi(m, ustSayilar);
+    return sayi.length > 0 ? `dayanaksız sayı — ${sayi.join(", ")}` : null;
+  };
+
  const dagilimMetni = DILIMLER.filter((d) => hedef[d] > 0)
    .map((d) => `${hedef[d]} ${DILIM_ETIKET[d].toLocaleLowerCase("tr-TR")}`)
    .join(", ");
@@ -659,21 +709,26 @@ export async function raporUretAyrintili(
      ? `Listen ${toplamHedef} tercihten oluşuyor: ${dagilimMetni}. Yapay zekâ bu sefer zamanında yanıt vermediği için liste, sıralamana ve seçimlerine göre aday havuzundan otomatik kuruldu; satır açıklamaları standart metindir.`
      : `Listen ${toplamHedef} tercihten oluşuyor: ${dagilimMetni}. Dilimler, programların son taban sıralaması senin sıranla kıyaslanarak belirlendi.`;
  let genelSablon: string | null = null;
-  let genel = nihai.genel.replace(/\s+/g, " ").trim();
+  let genel = dilimAdiniDuzelt(nihai.genel.replace(/\s+/g, " ").trim());
  if (kaynak === "deterministik") {
    genelSablon = "model zaman aşımı";
  } else if (!genel) {
    genelSablon = "boş";
+  } else {
+    genelSablon = ustMetinIhlali(genel);
  }
  if (genelSablon) genel = sablonGenel;

  const uyariAtilan: string[] = [];
  const uyarilar: string[] = [];
  for (const ham of nihai.uyarilar) {
-    const m = ham.replace(/\s+/g, " ").trim();
-    if (m) uyarilar.push(m);
+    const m = dilimAdiniDuzelt(ham.replace(/\s+/g, " ").trim());
+    if (!m) continue;
+    const ihlal = ustMetinIhlali(m);
+    if (ihlal) uyariAtilan.push(ihlal);
+    else uyarilar.push(m);
  }
-  // Model en az 2 uyarı yazar; azı geldiyse (ya da liste koddan kurulduysa) eksik koddan tamamlanır.
+  // Model en az 2 uyarı yazar; denetimden 2'den azı geçtiyse eksik koddan tamamlanır.
  const sablonUyarilar: string[] = [
    ...(gevsetildi.includes("profil")
      ? ["Danışmana söylediğin tercihlerle yeterli program bulunamadığı için liste bu tercihler uygulanmadan kuruldu."]