feat(veri): Program tipi yılsız — db eşleyicisi, lib ve snapshot ilkYil (P-B a)

Program artık siraGecmisi (YILLAR ile hizalı) + efektifSira + siraSon/puanSon/ kontenjanSon/yerlesenSon taşır. db.ts kolonları YILLAR'dan üretip takma adla seçer, programSatiri eşleyicisi ham satırı Program'a çevirir; SELECT_COLS'un üç tüketicisi de eşleyiciden geçer. EFEKTIF_SIRA veri-yillari'dan gelir. - trend: ILK_YIL tek kaynaktan, opsiyonel ilkYil parametresi - rapor snapshot'ına opsiyonel ilkYil yazılır (eski kayıtlar: okurken ILK_YIL) - rapor promptu son 4 yılı göndermeye devam eder, anahtarlar dinamik - tadımlık "son N yıl" filtresi genel: N != VERI_YIL_SAYISI ise servis edilmez - veri-kapsami VERI_YIL_SAYISI'nı veri-yillari'dan türetir Bileşenler bir sonraki commit'te yeni tipe geçer (ikisi birlikte derlenir). Co-Authored-By: Claude Fable 5.1 <noreply@anthropic.com>
2026-09-21 17:00:39 +03:00
parent 38e02e0ed9
commit ce40b7c5b3
14 changed files with 195 additions and 106 deletions
--- a/src/features/liste/hooks/use-tercih-profili.ts
+++ b/src/features/liste/hooks/use-tercih-profili.ts
@@ -28,8 +28,7 @@ export type BekleyenProgram = {
    | "il"
    | "unitur"
    | "tur"
-    | "sira2025"
-    | "sira2024"
+    | "efektifSira"
  >;
  kaynak: ManuelKaynak;
  adaySira?: number;
--- a/src/features/liste/liste-queries.ts
+++ b/src/features/liste/liste-queries.ts
@@ -8,7 +8,8 @@ import type {
  UniturGrubu,
 } from "@/types/yokatlas";

-// Tabloda kullanılmayan alanlar (fakulte, puan2025) client'a serileşmesin.
+// Tabloda kullanılmayan alanlar (fakulte, puanSon, siraSon) client'a
+// serileşmesin.
 // Alanlar tek tek seçilir: Program'a alan eklenirse ProgramListeSatiri
 // üzerinden derleyici burada da karar vermeye zorlar.
 export function programOzetle(p: Program): ProgramListeSatiri {
@@ -20,13 +21,10 @@ export function programOzetle(p: Program): ProgramListeSatiri {
    il: p.il,
    tur: p.tur,
    sure: p.sure,
-    sira2025: p.sira2025,
-    sira2024: p.sira2024,
-    sira2023: p.sira2023,
-    sira2022: p.sira2022,
-    sira2021: p.sira2021,
-    kontenjan2025: p.kontenjan2025,
-    yerlesen2025: p.yerlesen2025,
+    siraGecmisi: p.siraGecmisi,
+    efektifSira: p.efektifSira,
+    kontenjanSon: p.kontenjanSon,
+    yerlesenSon: p.yerlesenSon,
  };
 }

--- a/src/features/liste/liste-store.ts
+++ b/src/features/liste/liste-store.ts
@@ -158,10 +158,8 @@ export function sunucuylaBirlestir(sunucuItems: ManuelTercih[]): ManuelTercih[]
  return liste;
 }

-export function efektifSiraAl(
-  p: Pick<Program, "sira2025" | "sira2024">,
-): number | null {
-  return p.sira2025 ?? p.sira2024 ?? null;
+export function efektifSiraAl(p: Pick<Program, "efektifSira">): number | null {
+  return p.efektifSira ?? null;
 }

 /** Program satırını manuel liste kaydına çevirir. */
@@ -174,8 +172,7 @@ export function programdanManuelTercih(
    | "il"
    | "unitur"
    | "tur"
-    | "sira2025"
-    | "sira2024"
+    | "efektifSira"
  >,
  adaySira?: number | null,
  kaynak: ManuelKaynak = "sonuc",
--- a/src/features/rapor/types/rapor.ts
+++ b/src/features/rapor/types/rapor.ts
@@ -34,8 +34,13 @@ export type RaporSonuc = {
  // ayıklamak için (bkz. features/rapor/rapor-queries.ts)
  devMock?: boolean;
  // Render için havuzdan zenginleştirilmiş program bilgisi
-  // efektifSira: COALESCE(sira2025, sira2024) — eski kayıtlı raporlarda yok
-  // siraGecmisi: [2021..2025] taban sıralamaları — deterministik trend oku
+  // efektifSira: üretim anındaki son yılın sırası, yoksa bir önceki yılınki —
+  //   eski kayıtlı raporlarda yok
+  // siraGecmisi: [ilkYil..] taban sıralamaları — deterministik trend oku.
+  //   Uzunluk üretim anındaki veri penceresidir (eski kayıtlarda 5 eleman);
+  //   okuyan taraf diziyi doldurmaz, yılı `ilkYil + indeks` ile bulur.
+  // ilkYil: dizinin ilk elemanının yılı — eski kayıtlarda yok (okurken
+  //   lib/veri-yillari ILK_YIL)
  programlar: Record<
    string,
    {
@@ -45,6 +50,7 @@ export type RaporSonuc = {
      unitur: string | null;
      efektifSira?: number | null;
      siraGecmisi?: (number | null)[];
+      ilkYil?: number;
    }
  >;
 };
--- a/src/lib/ai/rapor.ts
+++ b/src/lib/ai/rapor.ts
@@ -26,6 +26,7 @@ import {
  riskNotuMetni,
 } from "../risk";
 import { trendOzetiMetni } from "../trend";
+import { ILK_YIL } from "../veri-yillari";

 // Yapay zekâdan istenen küçük şema (kullanıcı kararı, 6 Ağu 2026): riskNotu
 // ve trendOzeti gerçek sıra geçmişinden deterministik üretilir; dilim iskeleti
@@ -141,29 +142,27 @@ function normalizeEt(

 function trendOzetiUret(p: AdayProgram): string {
  // Cümle tadımlıkla ortak saf fonksiyondan gelir (lib/trend.ts)
-  return trendOzetiMetni([
-    p.sira2021,
-    p.sira2022,
-    p.sira2023,
-    p.sira2024,
-    p.sira2025,
-  ]);
+  return trendOzetiMetni(p.siraGecmisi);
 }

 function riskNotuUret(p: AdayProgram, adaySira: number): string {
-  return riskNotuMetni(riskHesapla(p.sira2025 ?? p.sira2024, adaySira));
+  return riskNotuMetni(riskHesapla(p.efektifSira, adaySira));
 }

 /** Havuz programını render için gereken bilgiye indirger. */
 function programBilgisi(p: AdayProgram): RaporSonuc["programlar"][string] {
-  const gecmis = [p.sira2021, p.sira2022, p.sira2023, p.sira2024, p.sira2025];
+  const gecmis = p.siraGecmisi;
+  const gecmisVar = gecmis.some((s) => s != null);
  return {
    isim: p.isim,
    universite: p.universite,
    il: p.il,
    unitur: p.unitur,
-    efektifSira: p.sira2025 ?? p.sira2024,
-    siraGecmisi: gecmis.some((s) => s != null) ? gecmis : undefined,
+    efektifSira: p.efektifSira,
+    siraGecmisi: gecmisVar ? gecmis : undefined,
+    // Dizinin çapa yılı snapshot'a yazılır: kayıt, veri penceresi sonradan
+    // uzasa da kendi yıllarını bilir (eski kayıtlarda yok → okurken ILK_YIL).
+    ilkYil: gecmisVar ? ILK_YIL : undefined,
  };
 }

@@ -183,7 +182,7 @@ function mockRapor(
  // Prod ile aynı hedef hesabı: mock, uyarlanmış dağılımı da birebir taklit eder
  const hedef = dilimHedefiHesapla(havuz);
  const toplamHedef = hedef.hayal + hedef.dengeli + hedef.garanti;
-  const efektif = (p: AdayProgram) => p.sira2025 ?? p.sira2024 ?? 0;
+  const efektif = (p: AdayProgram) => p.efektifSira ?? 0;
  const dilimden = (dilim: AdayProgram["dilim"], adet: number) =>
    havuz
      .filter((p) => p.dilim === dilim)
@@ -293,7 +292,7 @@ export async function raporUret(
  const havuzMap = new Map(havuz.map((p) => [p.id, p]));
  const efektif = (id: string) => {
    const p = havuzMap.get(id)!;
-    return p.sira2025 ?? p.sira2024 ?? Number.MAX_SAFE_INTEGER;
+    return p.efektifSira ?? Number.MAX_SAFE_INTEGER;
  };

  let secim: Record<Dilim, AiSecim[]> | null = null;
--- a/src/lib/db.ts
+++ b/src/lib/db.ts
@@ -3,6 +3,7 @@
 import path from "node:path";
 import Database from "better-sqlite3";
 import { KATEGORILER, kategoriBul } from "./kategoriler";
+import { EFEKTIF_SIRA_SQL, SON_YIL, YILLAR } from "./veri-yillari";
 import {
  PUAN_TURLERI,
  type DilimKey,
@@ -27,12 +28,46 @@ export function getDb(): Database.Database {
  return globalForDb.yokatlasDb;
 }

+// Yıl ekli kolonlar yalnız burada, `YILLAR`'dan üretilerek adlandırılır; DB
+// dışına yılsız `Program` çıkar. SELECT_COLS ile okunan her satır
+// `programSatiri` eşleyicisinden geçmelidir (ham satır `Program` değildir).
 export const SELECT_COLS = `id, isim, universite, unitur, il, fakulte, tur, sure,
-  sira2025, sira2024, sira2023, sira2022, sira2021,
-  puan2025, kontenjan2025, yerlesen2025`;
+  ${YILLAR.map((yil) => `sira${yil} AS s${yil}`).join(", ")},
+  puan${SON_YIL} AS puanSon, kontenjan${SON_YIL} AS kontenjanSon, yerlesen${SON_YIL} AS yerlesenSon`;

-// 2025 sıralaması yoksa (az yerleşen/yeni program) 2024'e düşer
-export const EFEKTIF_SIRA = "COALESCE(sira2025, sira2024)";
+// Son yılın sıralaması yoksa (az yerleşen/yeni program) bir önceki yıla düşer.
+// İfade indeks sözleşmesidir; tek kaynağı lib/veri-yillari.ts.
+export const EFEKTIF_SIRA = EFEKTIF_SIRA_SQL;
+
+/** SELECT_COLS ile okunan ham satır: sıra kolonları `s<yıl>` takma adıyla gelir. */
+export type ProgramHamSatiri = Omit<
+  Program,
+  "siraGecmisi" | "efektifSira" | "siraSon"
+> &
+  Record<`s${number}`, number | null>;
+
+/** Ham DB satırını yılsız `Program`'a çevirir. */
+export function programSatiri(row: ProgramHamSatiri): Program {
+  const siraGecmisi = YILLAR.map((yil) => row[`s${yil}`] ?? null);
+  const siraSon = siraGecmisi[siraGecmisi.length - 1] ?? null;
+  return {
+    id: row.id,
+    isim: row.isim,
+    universite: row.universite,
+    unitur: row.unitur,
+    il: row.il,
+    fakulte: row.fakulte,
+    tur: row.tur,
+    sure: row.sure,
+    siraGecmisi,
+    // EFEKTIF_SIRA ile aynı kural: son yıl, yoksa bir önceki yıl
+    efektifSira: siraSon ?? siraGecmisi[siraGecmisi.length - 2] ?? null,
+    siraSon,
+    puanSon: row.puanSon,
+    kontenjanSon: row.kontenjanSon,
+    yerlesenSon: row.yerlesenSon,
+  };
+}

 /**
 * Kullanıcının başarı sıralamasına göre programları üç dilime ayırır.
@@ -112,18 +147,18 @@ export function dilimAra(
  // hayal: sınıra en yakın (en büyük taban) önce; diğerleri en yakından uzağa
  const yon = dilim === "hayal" ? "DESC" : "ASC";

-  const programlar = db
+  const satirlar = db
    .prepare(
      `SELECT ${SELECT_COLS} ${base} ORDER BY ${EFEKTIF_SIRA} ${yon} LIMIT ? OFFSET ?`
    )
-    .all(...args, limit, offset) as Program[];
+    .all(...args, limit, offset) as ProgramHamSatiri[];
  const toplam = (
    db.prepare(`SELECT COUNT(*) AS adet ${base}`).get(...args) as {
      adet: number;
    }
  ).adet;

-  return { programlar, toplam };
+  return { programlar: satirlar.map(programSatiri), toplam };
 }

 export function searchByRank(
--- a/src/lib/katalog.ts
+++ b/src/lib/katalog.ts
@@ -1,5 +1,11 @@
 import "server-only";
-import { getDb, SELECT_COLS, EFEKTIF_SIRA } from "./db";
+import {
+  getDb,
+  programSatiri,
+  SELECT_COLS,
+  EFEKTIF_SIRA,
+  type ProgramHamSatiri,
+} from "./db";
 import type { Program } from "@/types/yokatlas";
 import { kategoriBul, type Kategori } from "./kategoriler";
 import { uniAdiNormalize } from "./harita";
@@ -24,7 +30,7 @@ export type BolumOzet = {
  kategoriler: Kategori[];
  lisans: boolean;
  onlisans: boolean;
-  /** MIN(COALESCE(sira2025, sira2024)) — en iyi (en küçük) taban sıralaması */
+  /** MIN(efektif sıra) — en iyi (en küçük) taban sıralaması */
  enIyiSira: number | null;
 };

@@ -131,13 +137,15 @@ export function getBolumBySlug(slug: string): BolumDetay | null {
  if (!kayit) return null;

  const placeholders = kayit.hamIsimler.map(() => "?").join(",");
-  const programlar = getDb()
-    .prepare(
-      `SELECT ${SELECT_COLS} FROM programs
-       WHERE isim IN (${placeholders})
-       ORDER BY (${EFEKTIF_SIRA} IS NULL), ${EFEKTIF_SIRA} ASC`,
-    )
-    .all(...kayit.hamIsimler) as (Program & { onlisans?: number })[];
+  const programlar = (
+    getDb()
+      .prepare(
+        `SELECT ${SELECT_COLS} FROM programs
+         WHERE isim IN (${placeholders})
+         ORDER BY (${EFEKTIF_SIRA} IS NULL), ${EFEKTIF_SIRA} ASC`,
+      )
+      .all(...kayit.hamIsimler) as ProgramHamSatiri[]
+  ).map(programSatiri);

  // onlisans SELECT_COLS içinde yok; tur üzerinden ayır (TYT = önlisans)
  const lisansProgramlari = programlar.filter((p) => p.tur !== "TYT");
@@ -156,14 +164,14 @@ export function getBolumBySlug(slug: string): BolumDetay | null {
    if (p.unitur === "DEVLET") devlet += 1;
    else if (p.unitur) vakif += 1;
    else bilinmeyenTur += 1;
-    const efektif = p.sira2025 ?? p.sira2024;
+    const efektif = p.efektifSira;
    if (efektif != null) {
      if (minSira == null || efektif < minSira) minSira = efektif;
      if (maxSira == null || efektif > maxSira) maxSira = efektif;
    }
-    if (p.puan2025 != null) {
-      if (minPuan == null || p.puan2025 < minPuan) minPuan = p.puan2025;
-      if (maxPuan == null || p.puan2025 > maxPuan) maxPuan = p.puan2025;
+    if (p.puanSon != null) {
+      if (minPuan == null || p.puanSon < minPuan) minPuan = p.puanSon;
+      if (maxPuan == null || p.puanSon > maxPuan) maxPuan = p.puanSon;
    }
  }

@@ -357,13 +365,15 @@ export function getUniversiteBySlug(slug: string): UniDetay | null {
  if (!kayit) return null;

  const placeholders = kayit.hamAdlar.map(() => "?").join(",");
-  const programlar = getDb()
-    .prepare(
-      `SELECT ${SELECT_COLS} FROM programs
-       WHERE universite IN (${placeholders})
-       ORDER BY fakulte, (${EFEKTIF_SIRA} IS NULL), ${EFEKTIF_SIRA} ASC`,
-    )
-    .all(...kayit.hamAdlar) as Program[];
+  const programlar = (
+    getDb()
+      .prepare(
+        `SELECT ${SELECT_COLS} FROM programs
+         WHERE universite IN (${placeholders})
+         ORDER BY fakulte, (${EFEKTIF_SIRA} IS NULL), ${EFEKTIF_SIRA} ASC`,
+      )
+      .all(...kayit.hamAdlar) as ProgramHamSatiri[]
+  ).map(programSatiri);

  const gruplar = new Map<string, Program[]>();
  let minSira: number | null = null;
@@ -373,11 +383,11 @@ export function getUniversiteBySlug(slug: string): UniDetay | null {
    const liste = gruplar.get(anahtar);
    if (liste) liste.push(p);
    else gruplar.set(anahtar, [p]);
-    const efektif = p.sira2025 ?? p.sira2024;
+    const efektif = p.efektifSira;
    if (efektif != null && (minSira == null || efektif < minSira)) {
      minSira = efektif;
    }
-    toplamKontenjan += p.kontenjan2025 ?? 0;
+    toplamKontenjan += p.kontenjanSon ?? 0;
  }

  const ozet = getAllUniversiteler().find((u) => u.slug === slug)!;
--- a/src/lib/rapor-havuzu.ts
+++ b/src/lib/rapor-havuzu.ts
@@ -8,6 +8,7 @@ import {
 } from "@/types/yokatlas";
 import type { RaporParams } from "@/features/rapor/types/rapor";
 import { kategoriEslesir } from "./kategoriler";
+import { SON_YIL, YILLAR } from "./veri-yillari";

 export type Dilim = "hayal" | "dengeli" | "garanti";

@@ -155,6 +156,13 @@ export function havuzOlustur(params: RaporParams): HavuzSonuc {
  return { havuz: dilimBasinaKirp(ilsizHam, PROMPT_LIMIT_DILIM), gevsetildi };
 }

+// Prompt'a veri penceresinin tamamı değil son 4 yılı gider (yeniden eskiye):
+// pencere uzadıkça satır başına token sayısı sabit kalır.
+const PROMPT_YIL_SAYISI = 4;
+const PROMPT_YIL_INDEKSLERI = YILLAR.map((_, i) => i)
+  .slice(-PROMPT_YIL_SAYISI)
+  .reverse();
+
 /** Prompt'a enjekte edilecek kompakt satır (token tasarrufu). */
 export function havuzuKompaktJson(havuz: AdayProgram[]): string {
  return JSON.stringify(
@@ -165,14 +173,16 @@ export function havuzuKompaktJson(havuz: AdayProgram[]): string {
      unitur: p.unitur,
      il: p.il,
      dilim: p.dilim,
-      sira: {
-        y2025: p.sira2025,
-        y2024: p.sira2024,
-        y2023: p.sira2023,
-        y2022: p.sira2022,
-      },
-      kontenjan2025: p.kontenjan2025,
-      yerlesen2025: p.yerlesen2025,
+      // Anahtarlar yıl taşır (y<yıl>, kontenjan<yıl>): model rakamın hangi
+      // yıla ait olduğunu anahtardan okur.
+      sira: Object.fromEntries(
+        PROMPT_YIL_INDEKSLERI.map((i) => [
+          `y${YILLAR[i]}`,
+          p.siraGecmisi[i] ?? null,
+        ]),
+      ),
+      [`kontenjan${SON_YIL}`]: p.kontenjanSon,
+      [`yerlesen${SON_YIL}`]: p.yerlesenSon,
    })),
  );
 }
--- a/src/lib/rapor-maske.ts
+++ b/src/lib/rapor-maske.ts
@@ -44,7 +44,7 @@ export function raporMaskele(rapor: RaporSonuc): MaskeliRapor {
    // kilitli metinler istemciye hiç ulaşmaz.
    uyarilar: rapor.uyarilar?.slice(0, 1) ?? [],
    kilitliUyariSayisi: Math.max(0, (rapor.uyarilar?.length ?? 0) - 1),
-    // Program adı, üniversite ve 2021–2025 taban sıralamaları ham veridir.
+    // Program adı, üniversite ve geçmiş yılların taban sıralamaları ham veridir.
    programlar: rapor.programlar,
    // Kapsam (kaç program bulundu / dağılım uyarlandı mı) dürüstlük bilgisi:
    // paketsiz kullanıcı da görür, maskelenmez.
--- a/src/lib/risk.ts
+++ b/src/lib/risk.ts
@@ -32,9 +32,10 @@ export const RISK_PIN_RENK: Record<RiskSeviyesi, string> = {
 };

 /**
- * Deterministik risk: programın efektif taban sıralaması (COALESCE 2025→2024)
- * adayın sıralamasıyla kıyaslanır. Eşikler db.ts'teki dilim aralıklarıyla
- * birebir aynı (dengeli: [sira, 1.4×sira], garanti: (1.4×sira, ∞)).
+ * Deterministik risk: programın efektif taban sıralaması (son yılın sırası,
+ * yoksa bir önceki yılınki) adayın sıralamasıyla kıyaslanır. Eşikler
+ * db.ts'teki dilim aralıklarıyla birebir aynı (dengeli: [sira, 1.4×sira],
+ * garanti: (1.4×sira, ∞)).
 */
 export function riskHesapla(
  efektifSira: number | null | undefined,
@@ -72,7 +73,8 @@ export function dilimdenFarkliRiskEtiketi(
 * Risk seviyesinin tek cümlelik açıklaması (rapor satırları + tadımlık).
 * Ürün yerleşme olasılığı HESAPLAMAZ; yalnızca son taban sıralamasını adayın
 * sırasıyla kıyaslar. Bu yüzden metin olasılık/ihtimal/"yerleşirsin" demez.
- * "Geçen yıl" da denmez: efektif sıra 2025 yoksa 2024'e düşüyor.
+ * "Geçen yıl" da denmez: efektif sıra, son yılın verisi yoksa bir önceki
+ * yılınkine düşüyor.
 */
 export function riskNotuMetni(risk: RiskSeviyesi | null): string {
  switch (risk) {
--- a/src/lib/tadimlik-havuzu.ts
+++ b/src/lib/tadimlik-havuzu.ts
@@ -10,6 +10,7 @@ import type { Dilim } from "./rapor-havuzu";
 import type { RaporSonuc } from "@/features/rapor/types/rapor";
 import { dilimdenRisk, riskHesapla, riskNotuMetni } from "./risk";
 import { trendOzetiMetni } from "./trend";
+import { VERI_YIL_SAYISI } from "./veri-yillari";

 /** Sihirbaz kategorisi seçilmemiş kullanıcı için kova×tür başına fallback satır. */
 export const GENEL_KATEGORI = "genel";
@@ -54,16 +55,41 @@ export type TadimlikTip = "genel" | "devlet" | "vakif";
 * gerekce, satırın servis edilen TEK LLM metnidir (batch'te temsili sıraya
 * göre yazıldı). Ürün yerleşme olasılığı hesaplamaz; bu yüzden olasılık /
 * ihtimal / şans / garanti / kesin / yüzde / "yerleşirsin" diyen gerekçe
- * servis edilmez. Eski batch'in "son 4 yıl" kalıbı da takılır (veri 5 yılı
- * kapsıyor, bkz. veri-kapsami.ts). Kalıp küçük harfledir: metin önce Türkçe
- * kurallarıyla küçültülür ("İhtimal" → "ihtimal"; düz /i bayrağı İ/ı'yı
- * eşlemez).
+ * servis edilmez. Kalıp küçük harfledir: metin önce Türkçe kurallarıyla
+ * küçültülür ("İhtimal" → "ihtimal"; düz /i bayrağı İ/ı'yı eşlemez).
 */
 const YASAK_GEREKCE_DILI =
-  /olasılı|ihtimal|şans|garanti|kesin|yüzde|yerleşirsin|yerleşebil|son (4|dört) yıl/;
+  /olasılı|ihtimal|şans|garanti|kesin|yüzde|yerleşirsin|yerleşebil/;
+
+// Bayat batch kalıbı: gerekçe "son N yıl" diyorsa N, verinin bugün kapsadığı
+// yıl sayısı (VERI_YIL_SAYISI) olmalı. Veri penceresi uzayınca eski batch'in
+// "son 5 yıl"ı da, daha eskisinin "son 4 yıl"ı da kendiliğinden takılır.
+const SON_N_YIL = /son (\d+|[a-zçğıöşü]+) yıl/g;
+const SAYI_SOZCUKLERI: Record<string, number> = {
+  bir: 1,
+  iki: 2,
+  üç: 3,
+  dört: 4,
+  beş: 5,
+  altı: 6,
+  yedi: 7,
+  sekiz: 8,
+  dokuz: 9,
+  on: 10,
+};
+
+function bayatYilSayisiVar(kucukMetin: string): boolean {
+  for (const [, ham] of kucukMetin.matchAll(SON_N_YIL)) {
+    const n = /^\d+$/.test(ham) ? Number(ham) : SAYI_SOZCUKLERI[ham];
+    // Sayı olmayan sözcük ("son birkaç yıl") yıl sayısı iddiası değildir
+    if (n != null && n !== VERI_YIL_SAYISI) return true;
+  }
+  return false;
+}

 export function gerekceServisEdilebilir(gerekce: string): boolean {
-  return !YASAK_GEREKCE_DILI.test(gerekce.toLocaleLowerCase("tr-TR"));
+  const kucuk = gerekce.toLocaleLowerCase("tr-TR");
+  return !YASAK_GEREKCE_DILI.test(kucuk) && !bayatYilSayisiVar(kucuk);
 }

 /**
@@ -108,10 +134,12 @@ export async function tadimlikSec(
        // aynı formülden adayın gerçek sırasına göre; trend, rapordakiyle aynı
        // saf fonksiyondan programın sıra geçmişinden okuma anında üretilir —
        // metin rozetle çelişemez, "son 4 yıl" gibi bayat kalıp taşınmaz.
+        // Snapshot'ın sıra dizisi üretildiği günün penceresidir (eski
+        // satırlarda 5 eleman); yıllar dizinin kendi çapasından okunur.
        riskNotu: riskNotuMetni(
          riskHesapla(program.efektifSira, sira) ?? dilimdenRisk(satir.dilim),
        ),
-        trendOzeti: trendOzetiMetni(program.siraGecmisi),
+        trendOzeti: trendOzetiMetni(program.siraGecmisi, program.ilkYil),
        program,
      };
    }
--- a/src/lib/trend.ts
+++ b/src/lib/trend.ts
@@ -4,12 +4,7 @@
 // düzeyine indi"); yıl aralığı sabit bir "son N yıl" kalıbından değil,
 // serideki dolu yıllardan gelir.

-/**
- * Sıra geçmişi dizisinin ilk elemanının yılı. Dizi her yerde 2021'den başlar
- * (bkz. programBilgisi, raporSiraSerisi); yeni veri yılı sona eklenir, bu
- * çapa değişmez.
- */
-const ILK_VERI_YILI = 2021;
+import { ILK_YIL } from "./veri-yillari";

 /** 45000 -> "45B", 1_200_000 -> "1,2M" (şemadaki öğrenci dili). */
 function siraKisa(n: number): string {
@@ -21,7 +16,10 @@ function siraKisa(n: number): string {
 }

 /**
- * [2021..] taban sıralaması dizisinden tek cümlelik trend özeti.
+ * [ilkYil..] taban sıralaması dizisinden tek cümlelik trend özeti. Dizi
+ * `ilkYil`'a demirlidir (varsayılan: veri penceresinin ilk yılı); yeni veri
+ * yılı sona eklenir, bu yüzden eski kayıtların daha kısa dizileri de doğru
+ * yılları verir. `ilkYil`, snapshot kendi çapasını taşıyorsa ondan gelir.
 *
 * Cümle yalnızca OLANI betimler: ilk ve son dolu yılın tabanını kıyaslar
 * (±%10 eşiği). "Zorlaşıyor / kolaylaşıyor" gibi geleceğe dönük yargı
@@ -30,22 +28,23 @@ function siraKisa(n: number): string {
 */
 export function trendOzetiMetni(
  gecmis: readonly (number | null | undefined)[] | undefined,
+  ilkYil: number = ILK_YIL,
 ): string {
  const seri: Array<[number, number]> = [];
  (gecmis ?? []).forEach((sira, i) => {
-    if (sira != null) seri.push([ILK_VERI_YILI + i, sira]);
+    if (sira != null) seri.push([ilkYil + i, sira]);
  });
  if (seri.length < 2) {
    return "Karşılaştırma için yeterli geçmiş yıl verisi yok; trendi temkinli oku.";
  }
-  const [ilkYil, ilkSira] = seri[0];
+  const [basYil, ilkSira] = seri[0];
  const [sonYil, sonSira] = seri[seri.length - 1];
  const oran = (sonSira - ilkSira) / ilkSira;
  if (oran <= -0.1) {
-    return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine indi; taban sıkılaştı.`;
+    return `${basYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine indi; taban sıkılaştı.`;
  }
  if (oran >= 0.1) {
-    return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine çıktı; taban gevşedi.`;
+    return `${basYil}-${sonYil} arasında taban ${siraKisa(ilkSira)} düzeyinden ${siraKisa(sonSira)} düzeyine çıktı; taban gevşedi.`;
  }
-  return `${ilkYil}-${sonYil} arasında taban sıralaması ${siraKisa(sonSira)} düzeyinde stabil seyretti.`;
+  return `${basYil}-${sonYil} arasında taban sıralaması ${siraKisa(sonSira)} düzeyinde stabil seyretti.`;
 }
--- a/src/lib/veri-kapsami.ts
+++ b/src/lib/veri-kapsami.ts
@@ -1,6 +1,6 @@
 /**
- * Taban sıralaması geçmişinin kapsadığı yıl sayısı. Veritabanında
- * sira2021–sira2025 kolonları var (5 yıl); "son N yıl" diyen tüm metinler bu
- * sabitten okur. Yeni veri yılı eklenince (ör. sira2026) burayı güncelle.
+ * Taban sıralaması geçmişinin kapsadığı yıl sayısı; "son N yıl" diyen tüm
+ * metinler bu sabitten okur. Değer yıl kapsamının tek kaynağından
+ * (lib/veri-yillari.ts) türetilir — yeni veri yılı eklenince burası değişmez.
 */
-export const VERI_YIL_SAYISI = 5;
+export { VERI_YIL_SAYISI } from "./veri-yillari";
--- a/src/types/yokatlas.ts
+++ b/src/types/yokatlas.ts
@@ -11,14 +11,16 @@ export type Program = {
  fakulte: string | null;
  tur: string;
  sure: number | null;
-  sira2025: number | null;
-  sira2024: number | null;
-  sira2023: number | null;
-  sira2022: number | null;
-  sira2021: number | null;
-  puan2025: number | null;
-  kontenjan2025: number | null;
-  yerlesen2025: number | null;
+  /** Taban sıralamaları; `YILLAR` (lib/veri-yillari) ile indeks hizalı. */
+  siraGecmisi: (number | null)[];
+  /** Son yılın sırası; o yıl verisi yoksa bir önceki yılınki. */
+  efektifSira: number | null;
+  // "Son" = en son yerleştirme yılı (SON_YIL). Alan adları bilinçli yılsız:
+  // yeni veri yılı yüklenince tip ve tüketiciler değişmez.
+  siraSon: number | null;
+  puanSon: number | null;
+  kontenjanSon: number | null;
+  yerlesenSon: number | null;
 };

 export const PUAN_TURLERI = {
@@ -42,11 +44,15 @@ export type RankResults = {
 };

 /**
- * /sonuc ham tablosunun satırı: tablo `fakulte` ve `puan2025`'i hiç
+ * /sonuc ham tablosunun satırı: tablo `fakulte`, `puanSon` ve `siraSon`'u
+ * (dizinin son elemanı; tablo `efektifSira` + `siraGecmisi` ile çalışır) hiç
 * kullanmadığı için bu alanlar client'a serileştirilmez (satır başına en
 * uzun string alanlardan biri fakulte). Katalog sayfaları tam Program kullanır.
 */
-export type ProgramListeSatiri = Omit<Program, "fakulte" | "puan2025">;
+export type ProgramListeSatiri = Omit<
+  Program,
+  "fakulte" | "puanSon" | "siraSon"
+>;

 export type RankResultsListe = {
  hayal: ProgramListeSatiri[];