kolaytercih/content/rehber/taban-siralamalar-nasil-degisir.md

baslik: Taban Sıralamalar Yıldan Yıla Ne Kadar Değişir? aciklama: "Geçen yıl 90 bin kapatmış, ben 85 binim, garanti" demeden önce oku — tabanları oynatan mekanizmalar ve trend okuma yolu tek şemada. tarih: 2026-07-16 guncelleme: 2026-09-21

Tercih listeni geçen yılın tabanlarıyla kuruyorsun ama yerleşmeni bu yılın tabanları belirleyecek. Aradaki fark bazen birkaç bin, bazen yüz binlerce sıra. Bu yazı tabanları neyin oynattığını ve trendi nasıl okuyacağını anlatıyor.

Tabanı oynatan mekanizmalar

%% aria: Taban trendi okuma şeması: tek yılın tabanı fotoğraftır, beş yılın (2021–2025) tabanı filmdir. Beş yıl üst üste dar banttaysa istikrarlı referanstır. Her yıl sıkılaşıyorsa geçen yılın tabanına güvenme ve pay bırak. Bir sıkı bir gevşek testere dişi sürü etkisidir, ortalamayı al. Bazı yıllar veri boşsa belirsizlik yüksektir; o programı dengeli değil hayal bölgesine koy.
%% altyazi: Tek yıla bakan, testere dişinin tepesinden ya da dibinden ölçüm alır — en az 3-4 yıla bak.
flowchart TD
  F("Tek yılın tabanı = fotoğraf<br/>5 yılın tabanı = film") --> T{"Film ne diyor?"}
  T -- "5 yıl dar bantta" --> I("İstikrarlı:<br/>güvenilir referans")
  T -- "her yıl sıkılaşıyor" --> S("Tek yönlü trend:<br/>pay bırak, geçen yıla güvenme")
  T -- "bir sıkı bir gevşek" --> TE("Testere dişi:<br/>ortalamayı al, uca değil")
  T -- "bazı yıllar veri yok" --> B("Belirsiz:<br/>dengeli değil, hayal bölgesine koy")

  classDef garanti fill:#d1fae5,stroke:#10b981,color:#065f46
  classDef uyari fill:#fef3c7,stroke:#f59e0b,color:#92400e
  classDef hayal fill:#fee2e2,stroke:#ef4444,color:#991b1b
  class I garanti
  class S,TE uyari
  class B hayal

1) Kontenjan değişimi. En mekanik etki: bir program kontenjanını 60'tan 90'a çıkarırsa taban gevşer; 90'dan 60'a inerse sıkılaşır. Bölüm sayfalarındaki kontenjan kolonunu yıllar arasında kıyaslamak bu yüzden önemli.

2) Aday davranışı (sürü etkisi). "Geçen yıl çok kapattı" diye herkes bir programdan kaçarsa taban gevşer; "gevşedi" diye ertesi yıl herkes geri dönerse tekrar sıkılaşır. Tabanlar bu yüzden testere dişi gibi salınabilir — tek yıla bakan, testere dişinin tepesinden ya da dibinden ölçüm alır.

3) Yeni açılan programlar. Bir şehirde yeni fakülte açılınca hem kendi tabanı belirsiz olur hem çevresindeki programların tabanını seyreltir.

4) Şartlar ve politika değişiklikleri. Başarı sıralaması şartının gelmesi/eşiğin değişmesi, burs oranlarının değişmesi, öğretim dilinin değişmesi tabanı sıçratır. (Şartların güncel listesi burada.)

5) Ekonomi ve istihdam algısı. Mezun istihdamına dair haber akışı bile birkaç yıl içinde bir bölümün talebini görünür şekilde değiştirir — son yıllarda kimi mühendisliklerde ve sağlık programlarında bunun örnekleri yaşandı.

Trend nasıl okunur?

Tek yılın tabanı fotoğraf, 5 yılın (2021–2025) tabanı filmdir. Film izle:

• İstikrarlı taban (5 yıl üst üste dar bantta): güvenilir referans. Sıralaman tabana yakınsa "dengeli", belirgin gerisindeyse "güvenli" (halk arasında "garanti tercih") davranabilirsin.
• Tek yönlü trend (her yıl sıkılaşıyor): geçen yılın tabanına güvenme; bu yıl daha da sıkılaşacağını varsayıp payla yaklaş. Popüler bölümlerde sık görülür — Psikoloji ve Bilgisayar Mühendisliği tablolarında 2024-2025 kolonlarını yan yana koyup bak.
• Testere dişi (bir sıkı bir gevşek): sürü etkisi işliyor demektir; ortalamayı referans al, uç yıla değil.
• Veri boşluğu (bazı yıllar "—"): yeni ya da o yıl dolmamış program; belirsizlik yüksek, listende dengeli değil güvenli bölgeye koyma, hayal bölgesine koy.

Bölüm sayfalarımızdaki tablolarda 2025 sıralamasının yanında 2024 kolonu ve değişim yönü işareti (▲/▼) tam bu iş için var.

Listeye nasıl yansıtılır?

1. Her satır için son 5 yılın (2021–2025) tabanına bak; tek yıl asla yeterli değil.
2. Sıkılaşma trendindeki programları bir kademe yukarı say ("dengeli" sandığın aslında "hayal" olabilir).
3. Gevşeme trendindeki programlara erken sevinme; sürü geri dönebilir.
4. Belirsizliği dengeli bir listeyle yönet: trend ne yaparsa yapsın, hayal/dengeli/güvenli dağılımı düzgün kurulmuş bir liste boşta bırakmaz.

Tercih robotu işin mekanik kısmını üstlenir: sıralamanı girdiğinde her programı son yılın tabanına göre (2025; o yıl veri yoksa 2024) hayal, dengeli ya da güvenli dilimine yerleştirir ve satırda geçmiş yılların tabanlarını da gösterir. Dilim tek yılın fotoğrafıdır; filmi yukarıdaki kalıplarla sen okursun. Aynı okumayı seneye tek bir hedef bölüm için yapmak istersen hedef sıralama nasıl belirlenir? yazısına bak.