kolaytercih/scripts/gecmis-doldur.ts

/**
 * Güncel kılavuzdaki programların GEÇMİŞ yıl kolonlarındaki boşlukları doldurur.
 *
 * Kurallar (pazarlıksız):
 *   - Yalnız NULL alan doldurulur. Dolu değer ASLA ezilmez; kaynak farklı bir
 *     değer söylüyorsa sayılır ve raporlanır (karar insanındır).
 *   - Tahmin yok, komşu yıldan kopya yok. Kaynak yoksa alan NULL kalır.
 *   - Belirsiz eşleşmede birleştirme yok (sayılır, raporlanır).
 *
 * Kaynak önceliği:
 *   1. API `…1/…2/…3` alanları (ham dosyadan; API'ye gidilmez) → yıl-1/-2/-3
 *      için sıra, puan, genel kontenjan.
 *   2. `eski_kod` (API `eskiKilavuzKodu`): kodu değişen programın eski satırı
 *      (programs ya da programs_arsiv) → tüm geçmiş yıllar, dört ölçü.
 *      Eski kod hâlâ güncel kılavuzdaysa ya da birden çok yeni program aynı
 *      eski koda işaret ediyorsa (bölünme) → belirsiz, atlanır.
 *   3. Aynı (üniversite baz adı, isim, tur, onlisans) için TAM 1 güncel + TAM 1
 *      eski satır varsa; ortak yıllarda puan/kontenjan/yerleşen ÇELİŞMİYORSA ve
 *      en az bir ortak değer AYNIYSA (kanıt) → eski satırdan doldurulur, güncel
 *      satıra `eski_kod` yazılır. Kanıtsız ya da çelişkili eşleşme birleştirilmez.
 *
 * Kimliği onarılmış satırlar (refresh --kimlik-onar; bkz. kimlik.ts): devir
 * yılından ÖNCEKİ yıllar hiçbir kaynaktan doldurulmaz — o yıllarda bu kod başka
 * programa aitti ve API'nin kod bazlı `…N` alanları o programın değerini verir.
 *
 * Kullanım:
 *   pnpm gecmis-doldur --yil 2026 --db /tmp/deneme.db [--ham data/ham/2026-….jsonl.gz] [--kuru]
 */
import path from "node:path";
import type Database from "better-sqlite3";
import { ILK_YIL } from "../src/lib/veri-yillari";
import { onarimKayitlari } from "./kimlik";
import { gecmisAlanlari, hamOku, sonHamDosya } from "./refresh";
import {
  argOku,
  bayrakVar,
  calistir,
  dbAc,
  dbArgumani,
  dur,
  kolonAdlari,
  tabloVar,
  yilArgumani,
  YIL_OLCULERI,
} from "./yokatlas-goc";

type Satir = Record<string, string | number | null> & { id: string };

const PUAN_TOLERANS = 0.01;

class KuruGeriAl extends Error {}

function ayniMi(olcu: string, a: number, b: number): boolean {
  return olcu === "puan" ? Math.abs(a - b) <= PUAN_TOLERANS : a === b;
}

async function main() {
  const yil = yilArgumani();
  const dbYolu = dbArgumani();
  const kuru = bayrakVar("kuru");
  const hamArg = argOku("ham");
  const hamDosya = hamArg
    ? path.resolve(process.cwd(), hamArg)
    : sonHamDosya(yil, path.resolve(process.cwd(), "data", "ham"));
  if (!hamDosya) {
    dur(`--ham verilmedi ve data/ham altında ${yil}-*.jsonl.gz yok. Önce refresh koş.`);
  }

  const db = dbAc(dbYolu);
  const kolonlar = new Set(kolonAdlari(db, "programs"));
  if (!kolonlar.has("son_kilavuz_yili") || !kolonlar.has(`sira${yil}`)) {
    dur("Şema eski: önce `pnpm refresh` (ya da `pnpm yokatlas:goc`) koşulmalı.");
  }
  const guncelSayisi = (
    db.prepare("SELECT COUNT(*) AS n FROM programs WHERE son_kilavuz_yili = ?").get(yil) as { n: number }
  ).n;
  if (guncelSayisi === 0) dur(`son_kilavuz_yili=${yil} satır yok: önce refresh koşulmalı.`);

  const gecmisYillar: number[] = [];
  for (let y = ILK_YIL; y < yil; y++) {
    if (kolonlar.has(`sira${y}`)) gecmisYillar.push(y);
  }
  const olculer = YIL_OLCULERI.map(([o]) => o);

  console.log(`DB: ${dbYolu}\nHam: ${hamDosya}${kuru ? "\nKURU KİP: hiçbir şey yazılmayacak" : ""}`);
  const { kayitlar } = await hamOku(hamDosya, yil);

  const doldurulan = new Map<string, number>(); // "kaynak|kolon" → adet
  const farkli = new Map<string, { adet: number; ornek: string[] }>();
  const say = (m: Map<string, number>, k: string) => m.set(k, (m.get(k) ?? 0) + 1);
  const farkYaz = (kaynak: string, kolon: string, id: string, db_: number, kaynakDeger: number) => {
    const k = `${kaynak}|${kolon}`;
    const f = farkli.get(k) ?? { adet: 0, ornek: [] };
    f.adet++;
    if (f.ornek.length < 3) f.ornek.push(`${id}: DB=${db_} kaynak=${kaynakDeger}`);
    farkli.set(k, f);
  };

  const satirGetir = db.prepare("SELECT * FROM programs WHERE id = ?");
  const arsivGetir = tabloVar(db, "programs_arsiv")
    ? db.prepare("SELECT * FROM programs_arsiv WHERE id = ?")
    : null;
  // id → devir yılı: bu yıldan önceki kolonlar o satırda BİLEREK boş.
  const devirYillari = new Map<string, number>();
  for (const [id, k] of onarimKayitlari(db)) devirYillari.set(id, k.devirYili);
  let devirOncesiAtlanan = 0;
  const devirOncesi = (id: string, y: number): boolean => {
    const devir = devirYillari.get(id);
    if (devir == null || y >= devir) return false;
    devirOncesiAtlanan++;
    return true;
  };
  const setCache = new Map<string, Database.Statement<unknown[]>>();
  const alanYaz = (id: string, kolon: string, deger: number) => {
    let st = setCache.get(kolon);
    if (!st) {
      // Çifte emniyet: WHERE … IS NULL — dolu değerin üstüne yazılamaz.
      st = db.prepare(`UPDATE programs SET ${kolon} = ? WHERE id = ? AND ${kolon} IS NULL`);
      setCache.set(kolon, st);
    }
    st.run(deger, id);
  };

  /** Hedefin NULL alanlarını kaynaktan doldurur; dolu+farklıyı sayar. */
  const satirdanDoldur = (kaynakAdi: string, hedef: Satir, kaynak: Satir) => {
    for (const y of gecmisYillar) {
      if (devirOncesi(hedef.id, y)) continue;
      for (const olcu of olculer) {
        const kolon = `${olcu}${y}`;
        const k = kaynak[kolon] as number | null;
        if (k == null) continue;
        const h = hedef[kolon] as number | null;
        if (h == null) {
          alanYaz(hedef.id, kolon, k);
          hedef[kolon] = k;
          say(doldurulan, `${kaynakAdi}|${kolon}`);
        } else if (!ayniMi(olcu, h, k)) {
          farkYaz(kaynakAdi, kolon, hedef.id, h, k);
        }
      }
    }
  };

  const ozet = {
    apiEslesen: 0,
    eskiKodlu: 0,
    eskiKodBulunamadi: 0,
    eskiKodHalaGuncel: 0,
    eskiKodBolunme: 0,
    adEslesen: 0,
    adBelirsiz: 0,
    adPuanCelisik: 0,
    adKanitsiz: 0,
  };
  const ornekler: Record<string, string[]> = { bolunme: [], halaGuncel: [], adEslesen: [], adCelisik: [], adKanitsiz: [] };
  const ornekEkle = (k: string, s: string) => {
    if (ornekler[k].length < 3) ornekler[k].push(s);
  };

  try {
    db.transaction(() => {
      // ── 1. API …1/…2/…3 ────────────────────────────────────────────────
      for (const r of kayitlar) {
        if (!r.kilavuzKodu) continue;
        const hedef = satirGetir.get(String(r.kilavuzKodu)) as Satir | undefined;
        if (!hedef || hedef.son_kilavuz_yili !== yil) continue;
        ozet.apiEslesen++;
        for (const g of gecmisAlanlari(r)) {
          const y = yil - g.fark;
          if (!gecmisYillar.includes(y)) continue;
          if (devirOncesi(hedef.id, y)) continue;
          for (const olcu of ["sira", "puan", "kontenjan"] as const) {
            const k = g[olcu];
            if (k == null) continue;
            const kolon = `${olcu}${y}`;
            const h = hedef[kolon] as number | null;
            if (h == null) {
              alanYaz(hedef.id, kolon, k);
              hedef[kolon] = k;
              say(doldurulan, `1-api|${kolon}`);
            } else if (!ayniMi(olcu, h, k)) {
              farkYaz("1-api", kolon, hedef.id, h, k);
            }
          }
        }
      }

      // ── 2. eski_kod ────────────────────────────────────────────────────
      const eskiKodlular = db
        .prepare("SELECT * FROM programs WHERE son_kilavuz_yili = ? AND eski_kod IS NOT NULL")
        .all(yil) as Satir[];
      const eskiKullanim = new Map<string, number>();
      for (const s of eskiKodlular) say(eskiKullanim, s.eski_kod as string);
      for (const hedef of eskiKodlular) {
        const eskiId = hedef.eski_kod as string;
        if ((eskiKullanim.get(eskiId) ?? 0) > 1) {
          ozet.eskiKodBolunme++;
          ornekEkle("bolunme", `${hedef.id} ← ${eskiId} (${hedef.isim})`);
          continue;
        }
        const kaynak =
          (satirGetir.get(eskiId) as Satir | undefined) ??
          (arsivGetir?.get(eskiId) as Satir | undefined);
        if (!kaynak) {
          ozet.eskiKodBulunamadi++;
          continue;
        }
        if (kaynak.son_kilavuz_yili === yil) {
          ozet.eskiKodHalaGuncel++;
          ornekEkle("halaGuncel", `${hedef.id} ← ${eskiId} (${kaynak.isim})`);
          continue;
        }
        ozet.eskiKodlu++;
        satirdanDoldur("2-eski_kod", hedef, kaynak);
      }

      // ── 3. Benzersiz (universite, isim, tur, onlisans) ─────────────────
      const sahiplenilmis = new Set(eskiKullanim.keys());
      const gruplar = new Map<string, { guncel: Satir[]; eski: Satir[] }>();
      for (const s of db.prepare("SELECT * FROM programs").all() as Satir[]) {
        // API 2026'da üniversite adına "(İL)" eki koyuyor; eski satırlar eksiz.
        const uniBaz = String(s.universite).replace(/\s*\([^)]*\)\s*$/, "").trim();
        const anahtar = JSON.stringify([uniBaz, s.isim, s.tur, s.onlisans]);
        const g = gruplar.get(anahtar) ?? { guncel: [], eski: [] };
        if (s.son_kilavuz_yili === yil) g.guncel.push(s);
        else if (!sahiplenilmis.has(s.id)) g.eski.push(s);
        gruplar.set(anahtar, g);
      }
      const eskiKodYaz = db.prepare(
        "UPDATE programs SET eski_kod = ? WHERE id = ? AND eski_kod IS NULL"
      );
      for (const g of gruplar.values()) {
        if (g.eski.length === 0 || g.guncel.length === 0) continue;
        if (g.eski.length !== 1 || g.guncel.length !== 1) {
          ozet.adBelirsiz++;
          continue;
        }
        const [hedef] = g.guncel;
        const [kaynak] = g.eski;
        if (hedef.eski_kod != null) {
          // API başka bir eski kod söylüyor; ad eşleşmesi onun önüne geçmez.
          ozet.adBelirsiz++;
          continue;
        }
        // Aynı yılda iki satırda da veri varsa değerler AYNI olmalı (çift satır);
        // farklıysa bunlar aynı anda var olmuş iki ayrı programdır (ör. 1 kişilik
        // özel kontenjanlı adaş program). Sıra bilerek dışarıda: 2024 sırası iki
        // kaynakta farklı tanımlı. Ortak yılı hiç olmayan eşleşme KANITSIZDIR →
        // birleştirilmez, yalnız sayılır.
        let kanit = 0;
        let celisik = false;
        for (const y of gecmisYillar) {
          for (const olcu of ["puan", "kontenjan", "yerlesen"]) {
            const a = hedef[`${olcu}${y}`] as number | null;
            const b = kaynak[`${olcu}${y}`] as number | null;
            if (a == null || b == null) continue;
            if (ayniMi(olcu, a, b)) kanit++;
            else celisik = true;
          }
        }
        if (celisik) {
          ozet.adPuanCelisik++;
          ornekEkle("adCelisik", `${hedef.id} ~ ${kaynak.id} (${hedef.universite} / ${hedef.isim})`);
          continue;
        }
        if (kanit === 0) {
          ozet.adKanitsiz++;
          ornekEkle("adKanitsiz", `${hedef.id} ? ${kaynak.id} (${hedef.universite} / ${hedef.isim})`);
          continue;
        }
        ozet.adEslesen++;
        ornekEkle("adEslesen", `${hedef.id} ← ${kaynak.id} (${hedef.universite} / ${hedef.isim})`);
        satirdanDoldur("3-ad", hedef, kaynak);
        eskiKodYaz.run(kaynak.id, hedef.id);
      }

      if (kuru) throw new KuruGeriAl();
    })();
  } catch (err) {
    if (!(err instanceof KuruGeriAl)) throw err;
  }

  // ── Rapor ──────────────────────────────────────────────────────────────
  console.log(`\nGüncel kılavuzdaki program: ${guncelSayisi}; API kaydıyla eşleşen: ${ozet.apiEslesen}`);
  console.log(
    `eski_kod: ${ozet.eskiKodlu} programın eski satırı bulundu ve boşlukları ondan dolduruldu; ` +
      `eski satır yok: ${ozet.eskiKodBulunamadi}; eski kod hâlâ güncel (atlandı): ${ozet.eskiKodHalaGuncel}; ` +
      `bölünme/çoklu (atlandı): ${ozet.eskiKodBolunme}`
  );
  console.log(
    `Ad eşleşmesi: ${ozet.adEslesen} birebir; belirsiz (atlandı): ${ozet.adBelirsiz}; ` +
      `aynı yılda farklı değer = ayrı program (atlandı): ${ozet.adPuanCelisik}; ` +
      `ortak yılı olmayan, kanıtsız (atlandı): ${ozet.adKanitsiz}`
  );
  for (const [k, v] of Object.entries(ornekler)) {
    if (v.length) console.log(`  örnek ${k}: ${v.join(" ; ")}`);
  }

  if (devirYillari.size) {
    console.log(
      `Kimliği onarılmış ${devirYillari.size} satırda devir öncesi yıl BİLEREK boş bırakıldı ` +
        `(atlanan yıl denemesi: ${devirOncesiAtlanan}).`
    );
  }

  console.log(`\nDoldurulan NULL alanlar${kuru ? " (kuru — yazılmadı)" : ""}:`);
  const toplamlar = new Map<string, number>();
  for (const [k, n] of [...doldurulan].sort()) {
    const [kaynak] = k.split("|");
    toplamlar.set(kaynak, (toplamlar.get(kaynak) ?? 0) + n);
    console.log(`  ${k.replace("|", "  ")}: ${n}`);
  }
  for (const [kaynak, n] of toplamlar) console.log(`  TOPLAM ${kaynak}: ${n}`);
  if (doldurulan.size === 0) console.log("  (yok)");

  console.log("\nDolu olup kaynağın FARKLI söylediği alanlar (EZİLMEDİ):");
  for (const [k, f] of [...farkli].sort()) {
    console.log(`  ${k.replace("|", "  ")}: ${f.adet}  ör. ${f.ornek.join(" ; ")}`);
  }
  if (farkli.size === 0) console.log("  (yok)");

  if (!kuru) db.pragma("wal_checkpoint(TRUNCATE)");
  db.close();
}

if (process.argv[1]?.endsWith("gecmis-doldur.ts")) calistir(main);