kolaytercih/src/lib/rapor-havuzu.ts

// server-only guard'ı bilinçli yok: scripts/tadimlik-uret.ts bu modülü düz
// node (tsx) altında import ediyor; server-only paketi orada fırlar.
import { havuzAdaylari, type OzellikSuzgeci } from "./db";
import type { DanismanProfili } from "./danisman-profil";
import { yakinIller } from "./mesafe";
import {
  PUAN_TURLERI,
  type Program,
  type PuanTuruKey,
} from "@/types/yokatlas";
import type { RaporParams } from "@/features/rapor/types/rapor";
import { kategoriEslesir } from "./kategoriler";
import { uyumBaglami, uyumBaglamiVar, uyumPuanla, type UyumBaglami } from "./uyum-puani";
import { SON_YIL, YILLAR } from "./veri-yillari";

export type Dilim = "hayal" | "dengeli" | "garanti";

export interface AdayProgram extends Program {
  dilim: Dilim;
  /** Uyum puanı 0-1 (lib/uyum-puani.ts); ölçüt yoksa yazılmaz. */
  uyum?: number;
  /** Koddan üretilen "öne çıkan" veri cümleleri (≤3); gerekçede meşru sayı kaynağı. */
  oneCikan?: string[];
  /** Gevşetme katmanı (0 = adayın seçimine tam uyan); sıralamada birincil anahtar. */
  katman?: number;
}

export type Gevsetilen = "profil" | "kategori" | "il";

export interface HavuzSonuc {
  havuz: AdayProgram[];
  // Havuz 24'e ulaşmak için hangi filtreler gevşetildi (sırayla)
  gevsetildi: Gevsetilen[];
}

/**
 * Danışman profilinden sert süzgeç: dil, öğretim türü, burs, ücret üst sınırı
 * (program_ozellik) ve ev iline km sınırı (il listesi). Sihirbazda il
 * seçilmişse km sınırı uygulanmaz — sihirbaz seçimi daha yeni ve açık.
 */
export function profilSuzgeci(
  profil: DanismanProfili | undefined,
  sihirbazIlVar: boolean,
): { ozellik?: OzellikSuzgeci; iller?: string[]; ozet: string[] } {
  if (!profil) return { ozet: [] };
  const ozellik: OzellikSuzgeci = {};
  const ozet: string[] = [];
  if (profil.dil === "ingilizce" || profil.dil === "turkce") {
    ozellik.dil = profil.dil === "ingilizce" ? "İngilizce" : "Türkçe";
    ozet.push(`öğretim dili ${ozellik.dil}`);
  }
  if (profil.ogretimTuru === "yalniz-orgun") {
    ozellik.yalnizOrgun = true;
    ozet.push("yalnız örgün öğretim");
  }
  if (profil.burs === "yalniz-burslu") {
    ozellik.yalnizBurslu = true;
    ozet.push("vakıfta yalnız burslu");
  }
  if (profil.ucretUst) {
    ozellik.ucretUst = profil.ucretUst;
    ozet.push(`yıllık ücret en fazla ${profil.ucretUst.toLocaleString("tr-TR")} TL`);
  }
  let iller: string[] | undefined;
  if (!sihirbazIlVar && profil.evIl && profil.maxKm) {
    const yakin = yakinIller(profil.evIl, profil.maxKm);
    if (yakin.length > 0) {
      iller = yakin;
      ozet.push(`${profil.evIl} iline en fazla ${profil.maxKm} km`);
    }
  }
  return {
    ozellik: Object.keys(ozellik).length ? ozellik : undefined,
    iller,
    ozet,
  };
}

const HEDEF = 24;

export type DilimHedef = Record<Dilim, number>;

// Listenin ideal iskeleti: 5 hayal / 13 dengeli / 6 garanti = 24 tercih.
export const IDEAL_HEDEF: DilimHedef = { hayal: 5, dengeli: 13, garanti: 6 };
// "Kolay yerleşme" önceliği seçiliyse güvenli dilim payı artar (6 Eki 2026):
// 4 hayal / 12 dengeli / 8 güvenli. /meraklisina şeması bu iki iskeleti anlatır.
export const IDEAL_HEDEF_KOLAY_YERLESME: DilimHedef = { hayal: 4, dengeli: 12, garanti: 8 };
export const KOLAY_YERLESME_ONCELIGI = "Kolay yerleşme";

/** Adayın önceliklerine göre liste iskeleti (tek kaynak; rapor, mock ve eval aynı yoldan). */
export function idealHedef(oncelikler?: readonly string[]): DilimHedef {
  return oncelikler?.includes(KOLAY_YERLESME_ONCELIGI) ? IDEAL_HEDEF_KOLAY_YERLESME : IDEAL_HEDEF;
}

const DILIM_ONCELIGI: Dilim[] = ["dengeli", "garanti", "hayal"];

function dilimSay(havuz: AdayProgram[]): DilimHedef {
  const mevcut: DilimHedef = { hayal: 0, dengeli: 0, garanti: 0 };
  for (const p of havuz) mevcut[p.dilim]++;
  return mevcut;
}

/**
 * `pay` toplamı `toplam`ın altındaysa eksiği, adayı kalan dilimlere birer
 * birer dağıtır (öncelik: dengeli → garanti → hayal — omurga önce, sigorta
 * sonra, en riskli dilim en son). `pay`'i yerinde günceller.
 */
function eksigiDagit(pay: DilimHedef, mevcut: DilimHedef, toplam: number) {
  let eksik = toplam - pay.hayal - pay.dengeli - pay.garanti;
  while (eksik > 0) {
    let dagitildi = false;
    for (const d of DILIM_ONCELIGI) {
      if (eksik <= 0) break;
      if (mevcut[d] > pay[d]) {
        pay[d]++;
        eksik--;
        dagitildi = true;
      }
    }
    if (!dagitildi) break;
  }
}

/**
 * Havuzun gerçek dilim dağılımına uyarlanmış liste hedefi. İdeal 5/13/6'dan
 * başlar; bir dilimde yeterli aday yoksa eksik, kapasitesi kalan dilimlere
 * dağıtılır (öncelik: dengeli → garanti → hayal — omurga önce, sigorta sonra,
 * en riskli dilim en son). Havuz 24'ün altındaysa hedef havuzun tamamıdır.
 * Deterministiktir: aynı havuz her zaman aynı hedefi üretir.
 */
export function dilimHedefiHesapla(
  havuz: AdayProgram[],
  ideal: DilimHedef = IDEAL_HEDEF,
): DilimHedef {
  const mevcut = dilimSay(havuz);
  const hedef: DilimHedef = {
    hayal: Math.min(ideal.hayal, mevcut.hayal),
    dengeli: Math.min(ideal.dengeli, mevcut.dengeli),
    garanti: Math.min(ideal.garanti, mevcut.garanti),
  };
  eksigiDagit(hedef, mevcut, Math.min(HEDEF, havuz.length));
  return hedef;
}
// Prompt'a giden nihai havuz: dilim başına aday sayısı. Arama dilimin tamamını
// alır (filtre/gevşetme gerçek sayıya baksın diye), filtre sonrası buraya kırpılır —
// 20×3=60 program ≈ 8k token; 180 program 24k token tutuyor ve lokal/ücretsiz
// modellerde prefill + isabet maliyeti yüksek (ölçüm: 6 Ağu 2026).
const PROMPT_LIMIT_DILIM = 20;

const DILIM_SIRASI: Record<Dilim, number> = { hayal: 0, dengeli: 1, garanti: 2 };

/**
 * Her dilimden en fazla n aday bırakır; dizideki sıra önceliktir (öndeki
 * kalır). Havuz tek dilime yığılmışsa (ör. çok iyi derece: neredeyse hepsi
 * güvenli) n'e kırpmak listeyi 24'ün altına düşürürdü; o durumda eksik, adayı
 * kalan dilimlerden tamamlanır — yeterli program varken liste 24'ten kısa
 * kalmaz. Sonuç dilim sırasına ve dilim içinde yakından uzağa dizilir.
 */
function dilimBasinaKirp(havuz: AdayProgram[], n: number): AdayProgram[] {
  const mevcut = dilimSay(havuz);
  const pay: DilimHedef = {
    hayal: Math.min(n, mevcut.hayal),
    dengeli: Math.min(n, mevcut.dengeli),
    garanti: Math.min(n, mevcut.garanti),
  };
  eksigiDagit(pay, mevcut, Math.min(HEDEF, havuz.length));
  const sayac: DilimHedef = { hayal: 0, dengeli: 0, garanti: 0 };
  // hayal: sınıra en yakın (en büyük taban) önce; diğerleri en küçük taban önce
  const yakinlik = (p: AdayProgram) =>
    p.dilim === "hayal" ? -(p.efektifSira ?? 0) : (p.efektifSira ?? 0);
  return havuz
    .filter((p) => ++sayac[p.dilim] <= pay[p.dilim])
    .sort(
      (a, b) =>
        DILIM_SIRASI[a.dilim] - DILIM_SIRASI[b.dilim] ||
        yakinlik(a) - yakinlik(b),
    );
}

/** Revizyonun "ekle" kimlikleri: dilim evreninde bulunanlar, katman 0 ile. */
function ekstraSec(evren: AdayProgram[], idler?: readonly string[]): AdayProgram[] {
  if (!idler?.length) return [];
  const iste = new Set(idler);
  return evren.filter((p) => iste.has(p.id));
}

/**
 * Katmanları öncelik sırasıyla, tekrarsız birleştirir. Gevşetmede kullanılır:
 * gevşeyen filtreye UYAN programlar önce gelir ve kırpmada korunur, kalan
 * boşluk sonraki katmanlardan (sıraya en yakın diğer programlar) dolar.
 */
function oncelikliBirlestir(...katmanlar: AdayProgram[][]): AdayProgram[] {
  const gorulen = new Set<string>();
  const sonuc: AdayProgram[] = [];
  katmanlar.forEach((katman, i) => {
    for (const p of katman) {
      if (gorulen.has(p.id)) continue;
      gorulen.add(p.id);
      sonuc.push({ ...p, katman: i });
    }
  });
  return sonuc;
}

// Uyum puanının sıradaki ağırlığı; kalan sıraya yakınlık. İkisi de 0-1.
const UYUM_AGIRLIGI = 0.6;

/**
 * Havuzu kırpmadan önce dilim içinde sıralar: önce gevşetme katmanı (adayın
 * seçimine uyanlar öne — bu kural uyum puanından güçlü), sonra
 * 0,6 × uyum + 0,4 × sıraya yakınlık (yakınlık dilim içinde 0-1'e açılır).
 * Puanı ve "öne çıkan" cümleleri satıra yazar. Ölçüt yoksa havuza dokunmaz:
 * sıra ve eval `beklenen` değerleri değişmez. Deterministik (kararlı sort).
 */
function uyumlaSirala(havuz: AdayProgram[], baglam: UyumBaglami): AdayProgram[] {
  if (!uyumBaglamiVar(baglam) || havuz.length === 0) return havuz;
  const puanlar = uyumPuanla(havuz, baglam);
  const sira = baglam.sira;
  const enUzak: Record<Dilim, number> = { hayal: 0, dengeli: 0, garanti: 0 };
  for (const p of havuz) {
    const d = Math.abs((p.efektifSira ?? sira) - sira);
    if (d > enUzak[p.dilim]) enUzak[p.dilim] = d;
  }
  const anahtar = (p: AdayProgram) => {
    const uyum = puanlar.get(p.id)?.puan ?? 0.5;
    const d = Math.abs((p.efektifSira ?? sira) - sira);
    const yakinlik = enUzak[p.dilim] > 0 ? 1 - d / enUzak[p.dilim] : 1;
    return UYUM_AGIRLIGI * uyum + (1 - UYUM_AGIRLIGI) * yakinlik;
  };
  return havuz
    .map((p) => {
      const u = puanlar.get(p.id);
      return u ? { ...p, uyum: u.puan, oneCikan: u.oneCikan } : p;
    })
    .sort((a, b) => (a.katman ?? 0) - (b.katman ?? 0) || anahtar(b) - anahtar(a));
}

// Program adının sonundaki kontenjan eki; YÖK Atlas bu kontenjanları ayrı
// program satırı olarak verir.
const OZEL_KONTENJAN = /\((KKTC Uyruklu|M\.T\.O\.K\.)\)/;

/**
 * Yalnızca belirli adaylara ayrılmış kontenjan satırı mı: "(KKTC Uyruklu)"
 * KKTC vatandaşlarına, "(M.T.O.K.)" mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu
 * mezunlarına ayrılır. Sihirbaz adayın uyruğunu ya da lise türünü sormaz; bu
 * satırlar herkese önerilemez, aday havuzuna girmez. Kural tek yerde: aynı
 * ayrımı yapacak her yer (ör. danışman araçları) bunu kullanmalı.
 */
export function ozelKontenjanSatiriMi(isim: string): boolean {
  return OZEL_KONTENJAN.test(isim);
}

function dilimEkle(r: {
  hayal: Program[];
  dengeli: Program[];
  garanti: Program[];
}): AdayProgram[] {
  return [
    ...r.hayal.map((p) => ({ ...p, dilim: "hayal" as const })),
    ...r.dengeli.map((p) => ({ ...p, dilim: "dengeli" as const })),
    ...r.garanti.map((p) => ({ ...p, dilim: "garanti" as const })),
  ];
}

/**
 * Deterministik aday havuzu: yapay zekâ bu havuzdan SEÇER, asla uydurmaz.
 * Sihirbaz seçimlerine (kategori/il/üniversite tipi) ve varsa danışman
 * profiline (dil, öğretim türü, burs, ücret, km) göre filtreler; havuz 24'ün
 * altına düşerse kademeli gevşetir (önce profil, sonra kategori, sonra il;
 * o da yetmezse il ve kategori birlikte) ki liste her zaman kurulabilsin.
 * /meraklisina şeması bu sırayı anlatır; sırayı değiştiren şemayı da değiştirir.
 *
 * Süzgeçlerin hepsi dilimin TAMAMINA uygulanır, kırpma en sonda yapılır:
 * "24'ten az" kararı o alanda/ilde gerçekten kaç program olduğuna bakar.
 * Bir filtre gevşediğinde ona uyan programlar havuzdan düşmez: önce onlar
 * alınır, boşluk sıraya en yakın diğer programlarla dolar.
 *
 * Adayın yazamayacağı programlar hiçbir basamakta havuza girmez: başarı
 * sırası barajının gerisinde kaldığı bölümler ve özel kontenjan satırları.
 */
/**
 * Sohbet revizyonunun havuza dokunan kısmı (lib/ai/rapor.ts kurar):
 * `cikar` eşleşenler hiçbir katmana girmez; `oncelikli` eşleşenler kırpmadan
 * önce dilim içinde öne alınır ("ilk 5 İstanbul olsun" için İstanbul havuzda
 * kalsın); `ekstraIdler` adayın açıkça istediği programlar — sihirbaz
 * süzgecine takılsa bile (baraj ve özel kontenjan kuralı yine geçer) havuza
 * kendi dilimiyle eklenir.
 */
export type HavuzSecenekleri = {
  cikar?: (p: AdayProgram) => boolean;
  oncelikli?: (p: AdayProgram) => boolean;
  ekstraIdler?: readonly string[];
};

export function havuzOlustur(
  params: RaporParams,
  profil?: DanismanProfili,
  secenekler: HavuzSecenekleri = {},
): HavuzSonuc {
  const uniturGrubu =
    params.universiteTipi && params.universiteTipi !== "farketmez"
      ? params.universiteTipi
      : undefined;
  const kategoriler = params.kategoriler ?? [];
  const iller = [
    ...(params.il ? [params.il] : []),
    ...(params.iller ?? []),
  ].filter((v, i, a) => v && a.indexOf(v) === i);

  const kategoriFiltre = (havuz: AdayProgram[]) =>
    kategoriler.length > 0
      ? havuz.filter((p) => kategoriEslesir(p.isim, kategoriler, p.fakulte))
      : havuz;
  const ilFiltre = (havuz: AdayProgram[], liste: string[] | undefined) =>
    liste && liste.length > 0
      ? havuz.filter((p) => p.il != null && liste.includes(p.il))
      : havuz;

  // Uyum puanı bağlamı (öncelikler, özel durum, kampüs, ev ili) — havuzu
  // daraltmaz, kırpmadan önce sıralar (uyumlaSirala)
  const baglam = uyumBaglami(params, profil);

  // 0. Profil süzgeci (danışmana söylenenler) — yalnız yeterli havuz bırakırsa.
  // Bırakmazsa profil gevşetilir ve aşağıdaki sihirbaz akışı aynen sürer;
  // liste yine kurulur, gevşetme yapay zekâya ve adaya söylenir.
  const suzgec = profilSuzgeci(profil, iller.length > 0);
  // Dilimin tamamı; adayın barajını geçemediği programlar (SQL) ve özel
  // kontenjan satırları (KKTC uyruklu, M.T.O.K.) hariç
  const adaylar = (ozellik?: OzellikSuzgeci) =>
    dilimEkle(
      havuzAdaylari(params.sira, params.tur, { uniturGrubu, ozellik }),
    ).filter(
      (p) => !ozelKontenjanSatiriMi(p.isim) && !(secenekler.cikar?.(p) ?? false),
    );

  // 1. Tam filtre: üniversite tipi (SQL), iller + kategori (JS). Süzgeçsiz
  // dilim evreni (ilsizHam) revizyonun "ekle" kimliklerinin de kaynağıdır.
  const ilsizHam = adaylar();
  const ekstra = ekstraSec(ilsizHam, secenekler.ekstraIdler);
  // Revizyon önceliği gevşetme katmanından sonra, uyum puanından önce gelir:
  // kararlı sıralama, eşleşenler dilim içinde öne (kırpma öndekileri tutar).
  const oncelikle = (havuz: AdayProgram[]) =>
    secenekler.oncelikli
      ? [...havuz].sort(
          (a, b) =>
            (a.katman ?? 0) - (b.katman ?? 0) ||
            Number(secenekler.oncelikli!(b)) - Number(secenekler.oncelikli!(a)),
        )
      : havuz;
  // Ekstralar katman 0 ile başa; ötekilerin gevşetme katmanı korunur
  const ekstraIdKumesi = new Set(ekstra.map((p) => p.id));
  const kirpVe = (havuz: AdayProgram[]) =>
    dilimBasinaKirp(
      oncelikle(
        uyumlaSirala(
          [
            ...ekstra.map((p) => ({ ...p, katman: 0 })),
            ...havuz.filter((p) => !ekstraIdKumesi.has(p.id)),
          ],
          baglam,
        ),
      ),
      PROMPT_LIMIT_DILIM,
    );

  const profilGevsetildi: Gevsetilen[] = [];
  // Profil gevşerse profile uyan (24'ten az) programlar yine en önde tutulur
  let profilliFiltreli: AdayProgram[] = [];
  if (suzgec.ozellik || suzgec.iller) {
    const profilliHam = ilFiltre(
      adaylar(suzgec.ozellik),
      iller.length > 0 ? iller : suzgec.iller,
    );
    profilliFiltreli = kategoriFiltre(profilliHam);
    if (profilliFiltreli.length >= HEDEF) {
      return {
        havuz: kirpVe(profilliFiltreli),
        gevsetildi: [],
      };
    }
    profilGevsetildi.push("profil");
  }

  const tamHam = ilFiltre(ilsizHam, iller);
  const tamFiltreli = kategoriFiltre(tamHam);
  const kirp = (...katmanlar: AdayProgram[][]) =>
    kirpVe(oncelikliBirlestir(profilliFiltreli, ...katmanlar));
  if (tamFiltreli.length >= HEDEF) {
    return { havuz: kirp(tamFiltreli), gevsetildi: profilGevsetildi };
  }

  // 2. Kategori gevşet: seçili alandakiler kalır, boşluk aynı illerdeki
  // kategori-dışı programlarla dolar
  if (kategoriler.length > 0 && tamHam.length >= HEDEF) {
    return {
      havuz: kirp(tamFiltreli, tamHam),
      gevsetildi: [...profilGevsetildi, "kategori"],
    };
  }

  // 3. İl gevşet: seçili ildekiler kalır, boşluk aynı kategorideki başka
  // illerin programlarıyla dolar
  const gevsetildi: Gevsetilen[] = [...profilGevsetildi];
  if (iller.length > 0) gevsetildi.push("il");
  const ilsizFiltreli = kategoriFiltre(ilsizHam);
  if (ilsizFiltreli.length >= HEDEF) {
    return { havuz: kirp(tamFiltreli, ilsizFiltreli), gevsetildi };
  }

  // 4. Hem il hem kategori gevşet: önce iki seçime de uyanlar, sonra alana
  // uyanlar, sonra ile uyanlar, en son elde ne varsa
  if (kategoriler.length > 0) gevsetildi.push("kategori");
  return {
    havuz: kirp(tamFiltreli, ilsizFiltreli, tamHam, ilsizHam),
    gevsetildi,
  };
}

// Prompt'a veri penceresinin tamamı değil son 4 yılı gider (yeniden eskiye):
// pencere uzadıkça satır başına token sayısı sabit kalır.
const PROMPT_YIL_SAYISI = 4;
const PROMPT_YIL_INDEKSLERI = YILLAR.map((_, i) => i)
  .slice(-PROMPT_YIL_SAYISI)
  .reverse();

/** Prompt'a enjekte edilecek kompakt satır (token tasarrufu). */
export function havuzuKompaktJson(havuz: AdayProgram[]): string {
  return JSON.stringify(
    havuz.map((p) => ({
      id: p.id,
      isim: p.isim,
      uni: p.universite,
      unitur: p.unitur,
      il: p.il,
      dilim: p.dilim,
      // Burs/dil/öğretim türü: model aynı adlı satırları (Başkent Tıp
      // burslu / %50 / ücretli) ayırt etsin, gerekçede "burslu" diyebilsin
      ...(p.varyant ? { varyant: p.varyant } : {}),
      // Anahtarlar yıl taşır (y<yıl>, kontenjan<yıl>): model rakamın hangi
      // yıla ait olduğunu anahtardan okur.
      sira: Object.fromEntries(
        PROMPT_YIL_INDEKSLERI.map((i) => [
          `y${YILLAR[i]}`,
          p.siraGecmisi[i] ?? null,
        ]),
      ),
      [`kontenjan${SON_YIL}`]: p.kontenjanSon,
      [`yerlesen${SON_YIL}`]: p.yerlesenSon,
      // Koddan hesaplanan "öne çıkan" veriler (uyum-puani.ts); model gerekçede
      // bunlardan birini yazabilir, başka sayı yazamaz (ai/rapor.ts denetimi)
      ...(p.oneCikan && p.oneCikan.length > 0 ? { one_cikan: p.oneCikan } : {}),
    })),
  );
}

export function turLabel(tur: PuanTuruKey): string {
  return PUAN_TURLERI[tur];
}