6bd210075f
Markdown'daki \`\`\`mermaid çitleri artık yazıyı parçalara bölüyor ve şemalar üründeki ortak el çizimi bileşeniyle (ElCizimiSema) çiziliyor; çitte "%% aria:" satırı zorunlu, "%% altyazi:" figcaption veriyor. Tercih dönemi aramalarına dayanan dört yeni yazı: merkezi yerleştirme algoritması, OBP hesabı, üniversite kayıt rehberi ve yerleşememe/istenmeyen bölüm karar ağacı — her biri risk renk dilinde birer şemayla. Co-Authored-By: Claude Fable 5 <noreply@anthropic.com>
51 lines
4.2 KiB
Markdown
51 lines
4.2 KiB
Markdown
---
|
||
baslik: Merkezi Yerleştirme Nasıl Çalışır? ÖSYM Seni Nasıl Yerleştirir?
|
||
aciklama: "Üst sıraya yazarsam şansımı yakar mıyım?" korkusunun cevabı sistemin kendisinde. ÖSYM'nin yerleştirme mantığı, tek şemada ve öğrenci diliyle.
|
||
tarih: 2026-07-26
|
||
---
|
||
|
||
Tercih döneminin en çok aranan sorularından biri şu: *"Tercihler nasıl değerlendiriliyor? Üst sıraya iddialı bir bölüm yazarsam alttaki şansımı kaybeder miyim?"* Kısa cevap: **hayır, kaybetmezsin.** Nedenini anlamak için ÖSYM'nin yerleştirme mantığını bir kez görmek yeter — sistem sandığından çok daha basit çalışır.
|
||
|
||
## Sistem tek cümlede
|
||
|
||
ÖSYM önce **adayları** puana göre sıralar, sonra sıra sana gelince **senin listeni** yukarıdan aşağı okur ve boş kontenjan bulduğu ilk satıra seni yerleştirir. Hepsi bu.
|
||
|
||
```mermaid
|
||
%% aria: Merkezi yerleştirme akış şeması: ÖSYM tüm adayları puana göre sıralar ve sıra puanı yüksekten düşüğe ilerler; sıra sana gelince tercih listen birinci satırdan başlayarak kontrol edilir, boş kontenjan bulunan ilk programa yerleşirsin ve alttaki satırlara hiç bakılmaz; 24 satırın hiçbirinde yer yoksa boşta kalırsın ama ek yerleştirme hakkın devam eder.
|
||
%% altyazi: Sistem listene her zaman yukarıdan aşağı bakar; bir satıra yerleştiğin an alttaki satırlar devre dışı kalır.
|
||
flowchart TD
|
||
P("ÖSYM tüm adayları puana göre sıralar<br/>sıra, puanı yüksekten düşüğe ilerler") --> S("Sıra sana geldi:<br/>listen 1. satırdan okunmaya başlar")
|
||
S --> T1{"1. tercihinde boş<br/>kontenjan var mı?"}
|
||
T1 -- "evet" --> Y("Yerleştin<br/>alttaki satırlara hiç bakılmaz")
|
||
T1 -- "hayır" --> T2{"2. tercihinde<br/>boş yer var mı?"}
|
||
T2 -- "evet" --> Y
|
||
T2 -- "hayır" --> D("aynı soru 24. satıra<br/>kadar tekrarlanır")
|
||
D --> B{"24 satırın hiçbirinde<br/>yer kalmadı mı?"}
|
||
B -- "boşta kaldın" --> E("Üzülme, bitmedi:<br/>ek yerleştirme hakkın saklı")
|
||
|
||
classDef garanti fill:#d1fae5,stroke:#10b981,color:#065f46
|
||
classDef uyari fill:#fef3c7,stroke:#f59e0b,color:#92400e
|
||
class Y garanti
|
||
class E uyari
|
||
```
|
||
|
||
## Bu mantıktan çıkan üç altın kural
|
||
|
||
**1) Üst sıradaki "hayal" tercihi alttakilere zarar veremez.** Sistem 1. tercihinde yer bulamazsa hiç duraksamadan 2.'ye geçer. Hayal bölümünü en üste yazmanın tek "maliyeti" bir satırdır; alttaki dengeli ve garanti tercihlerinin ihtimali kılını bile kıpırdatmaz. Bu yüzden listenin başı gönlüne göre, sonu aklına göre kurulur — dilim mantığının tamamı [tercih listesi rehberinde](/rehber/tercih-listesi-nasil-yapilir) var.
|
||
|
||
**2) Yerleştiğin satırın altı yok hükmündedir.** 3. tercihine yerleştiysen 4-24 arası hiç okunmaz. Bu yüzden listeyi *yerleşme ihtimaline göre değil, istek sırana göre* dizmelisin: en çok istediğin hep daha üstte durmalı. "Daha çok istediğim bölüm alttaydı, keşke" cümlesinin telafisi yoktur.
|
||
|
||
**3) Taban sıralaması yerleştirme bittikten sonra oluşur.** Bir programın tabanı, o programa **yerleşen son kişinin** sıralamasıdır. Yani tabanlar önceden ilan edilen bir eşik değil, o yılın adaylarının tercih davranışının sonucudur — bu yüzden yıldan yıla oynar. Detayı [tabanlar nasıl değişir](/rehber/taban-siralamalar-nasil-degisir) yazısında.
|
||
|
||
## Peki neden hâlâ "ölü tercih" diye bir şey var?
|
||
|
||
Sistemin yukarıdan aşağı okuması, sıralamanın çok üstünde kapatan bir programı listenin *sonuna* yazmayı anlamsızlaştırır: o satıra sıra geldiyse zaten üstteki 20 satırda yer bulamamışsındır; tabanı senden çok iyi olan o program sana hiç açılmayacaktır. Bu satırlar listede yer kaplayan boş kurşunlardır — tanımı ve temizleme yöntemi için [ölü tercih nedir](/rehber/olu-tercih-nedir) yazısına bak.
|
||
|
||
## Pratik sonuç
|
||
|
||
- Listenin başına puanın "yetmeyecek gibi" duran ama çok istediğin programları çekinmeden yaz.
|
||
- Ortayı sıralamana yakın programlarla doldur, sona gerçekten razı olacağın garantileri koy.
|
||
- Sıralamanla hangi dilime neyin girdiğini görmek için [tercih robotuna](/tercih-robotu) sıralamanı girmen yeterli.
|
||
|
||
Sistemi bilen aday, listeyi korkuyla değil stratejiyle kurar. Korku listesi hep aşağı yığılır; strateji listesi yukarıdan kazanır.
|