6bd210075f
Markdown'daki \`\`\`mermaid çitleri artık yazıyı parçalara bölüyor ve şemalar üründeki ortak el çizimi bileşeniyle (ElCizimiSema) çiziliyor; çitte "%% aria:" satırı zorunlu, "%% altyazi:" figcaption veriyor. Tercih dönemi aramalarına dayanan dört yeni yazı: merkezi yerleştirme algoritması, OBP hesabı, üniversite kayıt rehberi ve yerleşememe/istenmeyen bölüm karar ağacı — her biri risk renk dilinde birer şemayla. Co-Authored-By: Claude Fable 5 <noreply@anthropic.com>
4.2 KiB
Tercih döneminin en çok aranan sorularından biri şu: "Tercihler nasıl değerlendiriliyor? Üst sıraya iddialı bir bölüm yazarsam alttaki şansımı kaybeder miyim?" Kısa cevap: hayır, kaybetmezsin. Nedenini anlamak için ÖSYM'nin yerleştirme mantığını bir kez görmek yeter — sistem sandığından çok daha basit çalışır.
Sistem tek cümlede
ÖSYM önce adayları puana göre sıralar, sonra sıra sana gelince senin listeni yukarıdan aşağı okur ve boş kontenjan bulduğu ilk satıra seni yerleştirir. Hepsi bu.
%% aria: Merkezi yerleştirme akış şeması: ÖSYM tüm adayları puana göre sıralar ve sıra puanı yüksekten düşüğe ilerler; sıra sana gelince tercih listen birinci satırdan başlayarak kontrol edilir, boş kontenjan bulunan ilk programa yerleşirsin ve alttaki satırlara hiç bakılmaz; 24 satırın hiçbirinde yer yoksa boşta kalırsın ama ek yerleştirme hakkın devam eder.
%% altyazi: Sistem listene her zaman yukarıdan aşağı bakar; bir satıra yerleştiğin an alttaki satırlar devre dışı kalır.
flowchart TD
P("ÖSYM tüm adayları puana göre sıralar<br/>sıra, puanı yüksekten düşüğe ilerler") --> S("Sıra sana geldi:<br/>listen 1. satırdan okunmaya başlar")
S --> T1{"1. tercihinde boş<br/>kontenjan var mı?"}
T1 -- "evet" --> Y("Yerleştin<br/>alttaki satırlara hiç bakılmaz")
T1 -- "hayır" --> T2{"2. tercihinde<br/>boş yer var mı?"}
T2 -- "evet" --> Y
T2 -- "hayır" --> D("aynı soru 24. satıra<br/>kadar tekrarlanır")
D --> B{"24 satırın hiçbirinde<br/>yer kalmadı mı?"}
B -- "boşta kaldın" --> E("Üzülme, bitmedi:<br/>ek yerleştirme hakkın saklı")
classDef garanti fill:#d1fae5,stroke:#10b981,color:#065f46
classDef uyari fill:#fef3c7,stroke:#f59e0b,color:#92400e
class Y garanti
class E uyari
Bu mantıktan çıkan üç altın kural
1) Üst sıradaki "hayal" tercihi alttakilere zarar veremez. Sistem 1. tercihinde yer bulamazsa hiç duraksamadan 2.'ye geçer. Hayal bölümünü en üste yazmanın tek "maliyeti" bir satırdır; alttaki dengeli ve garanti tercihlerinin ihtimali kılını bile kıpırdatmaz. Bu yüzden listenin başı gönlüne göre, sonu aklına göre kurulur — dilim mantığının tamamı tercih listesi rehberinde var.
2) Yerleştiğin satırın altı yok hükmündedir. 3. tercihine yerleştiysen 4-24 arası hiç okunmaz. Bu yüzden listeyi yerleşme ihtimaline göre değil, istek sırana göre dizmelisin: en çok istediğin hep daha üstte durmalı. "Daha çok istediğim bölüm alttaydı, keşke" cümlesinin telafisi yoktur.
3) Taban sıralaması yerleştirme bittikten sonra oluşur. Bir programın tabanı, o programa yerleşen son kişinin sıralamasıdır. Yani tabanlar önceden ilan edilen bir eşik değil, o yılın adaylarının tercih davranışının sonucudur — bu yüzden yıldan yıla oynar. Detayı tabanlar nasıl değişir yazısında.
Peki neden hâlâ "ölü tercih" diye bir şey var?
Sistemin yukarıdan aşağı okuması, sıralamanın çok üstünde kapatan bir programı listenin sonuna yazmayı anlamsızlaştırır: o satıra sıra geldiyse zaten üstteki 20 satırda yer bulamamışsındır; tabanı senden çok iyi olan o program sana hiç açılmayacaktır. Bu satırlar listede yer kaplayan boş kurşunlardır — tanımı ve temizleme yöntemi için ölü tercih nedir yazısına bak.
Pratik sonuç
- Listenin başına puanın "yetmeyecek gibi" duran ama çok istediğin programları çekinmeden yaz.
- Ortayı sıralamana yakın programlarla doldur, sona gerçekten razı olacağın garantileri koy.
- Sıralamanla hangi dilime neyin girdiğini görmek için tercih robotuna sıralamanı girmen yeterli.
Sistemi bilen aday, listeyi korkuyla değil stratejiyle kurar. Korku listesi hep aşağı yığılır; strateji listesi yukarıdan kazanır.