4.1 KiB
baslik, aciklama, tarih
| baslik | aciklama | tarih |
|---|---|---|
| Ölü Tercih Nedir, Nasıl Anlaşılır? (Ve Nasıl Kaçınılır) | Listende hiç işe yaramayan satırlar olabilir. Ölü tercihin iki biçimi ve temizleme yolu — tek şemada. | 2026-07-24 |
Ölü tercih, hiçbir senaryoda seni yerleştirmeyecek satır demektir. Listende durur, yer kaplar ama hiç işe yaramaz. 24 tercih hakkın varken bunun 5-6'sını ölü satırlara harcamak, tercih dönemi hatalarının en sessizidir — kimse fark etmez, ta ki sonuçlar açıklanana kadar.
Ölü tercihin iki biçimi
%% aria: Ölü tercih tanı şeması: her satır için sorulan soru, bu programa yerleşmenin gerçekçi olup olmadığıdır. Tabanı senden çok daha iyi olan bir program listenin sonundaysa ölü tercihtir — yeri listenin başındaki hayal bölgesidir. Aynı programın kopyası veya üstteki satırdan daha sıkı tabanlı bir program alta yazılmışsa yine ölüdür. Sağlıklı listede tabanlar yukarıdan aşağı giderek gevşer.
%% altyazi: Hayal tercihinin yeri listenin başıdır; sona saklanan iddialı satır ölü tercihe dönüşür.
flowchart TD
S{"Bu satıra yerleşmem<br/>gerçekçi mi?"}
S -- "tabanı çok sıkı<br/>ve listenin sonunda" --> O1("Ölü tercih:<br/>yeri baştaki hayal bölgesiydi")
S -- "üsttekiyle aynı program<br/>ya da ondan daha sıkı" --> O2("Ölü tercih:<br/>sıra hatası, satırı taşı veya sil")
S -- "tabanlar yukarıdan aşağı<br/>giderek gevşiyor" --> T("Sağlıklı satır:<br/>merdiven düzgün iner")
classDef hayal fill:#fee2e2,stroke:#ef4444,color:#991b1b
classDef garanti fill:#d1fae5,stroke:#10b981,color:#065f46
class O1,O2 hayal
class T garanti
1) Sıralaması yetmeyecek programı listenin sonuna yazmak. ÖSYM yerleştirme sistemi listeni yukarıdan aşağı okur ve seni yerleşebildiğin en üst tercihe koyar. Diyelim sıralaman 200 bin ve 15. sıraya tabanı 40 bin kapatan bir program yazdın. O programa yerleşebilmen için üstteki 14 tercihin de tutmaması VE tabanın 40 binden 200 bine gevşemesi gerekir — pratikte imkânsız. O satır ölüdür. Hayal tercihi meşrudur ama yeri listenin başıdır, sonu değil.
2) Zaten üstte yazdığın programın kopyasını alta yazmak. Aynı programın ikinci yazımı sistemde hiçbir şey değiştirmez. Benzer şekilde, tabanı üstteki tercihten belirgin şekilde daha iyi olan bir programı alta koymak da ölüdür: üstteki tutmadıysa alttaki hiç tutmaz.
Nasıl anlarsın?
Her satır için şu soruyu sor: "Bu programa yerleşmem için üstümdeki tercihlerin hepsinin tutmaması VE bu programın tabanının benim sıralamama gelmesi gerçekçi mi?"
Pratik kontrol yöntemi:
- Satırın taban sıralamasına son 4 yıl üzerinden bak (tek yıl yanıltır).
- Tabanı, senin sıralamandan iyiyse → o satır ancak listenin üst bloğunda (hayal) anlamlıdır.
- Tabanı üstündeki satırdan da iyiyse → sıra hatası var; satırları taban gevşekliğine göre yeniden diz.
Tercih robotuna sıralamanı girdiğinde programlar hayal/dengeli/garanti dilimleriyle etiketlenir; bir programın senin sıralamana göre hangi bölgede olduğunu tek bakışta görürsün. Popüler bölümlerde tabanların ne kadar geniş bir aralığa yayıldığını görmek için Psikoloji veya Hukuk tablolarına bak — aynı bölümün tabanı üniversiteye göre yüz binlerce sıra oynayabilir; yani bölüm ölü değildir, yanlış üniversite-satır eşleşmesi ölüdür.
Ölü tercihten temizlenmiş liste nasıl görünür?
Yukarıdan aşağı tabanlar giderek gevşer. İlk satırlar "tutarsa harika", orta blok "büyük ihtimal buradayım", son satırlar "kesin tutar ve severek giderim" der. Grafiğe döksen düzgün bir merdiven görürsün; ölü tercihli listelerde merdivenin ortasında yukarı fırlayan basamaklar olur.
Son bir uyarı: ölü tercihi temizleyeyim derken listenin başındaki hayal tercihlerini de kesme. Üst sıradaki iddialı tercih ölü değildir — bedava piyango biletidir. Ölü olan, o iddialı tercihi listenin sonuna saklamaktır.