49 lines
4.1 KiB
Markdown
49 lines
4.1 KiB
Markdown
---
|
||
baslik: Ölü Tercih Nedir, Nasıl Anlaşılır? (Ve Nasıl Kaçınılır)
|
||
aciklama: Listende hiç işe yaramayan satırlar olabilir. Ölü tercihin iki biçimi ve temizleme yolu — tek şemada.
|
||
tarih: 2026-07-24
|
||
---
|
||
|
||
Ölü tercih, **hiçbir senaryoda seni yerleştirmeyecek satır** demektir. Listende durur, yer kaplar ama hiç işe yaramaz. 24 tercih hakkın varken bunun 5-6'sını ölü satırlara harcamak, tercih dönemi hatalarının en sessizidir — kimse fark etmez, ta ki sonuçlar açıklanana kadar.
|
||
|
||
## Ölü tercihin iki biçimi
|
||
|
||
```mermaid
|
||
%% aria: Ölü tercih tanı şeması: her satır için sorulan soru, bu programa yerleşmenin gerçekçi olup olmadığıdır. Tabanı senden çok daha iyi olan bir program listenin sonundaysa ölü tercihtir — yeri listenin başındaki hayal bölgesidir. Aynı programın kopyası veya üstteki satırdan daha sıkı tabanlı bir program alta yazılmışsa yine ölüdür. Sağlıklı listede tabanlar yukarıdan aşağı giderek gevşer.
|
||
%% altyazi: Hayal tercihinin yeri listenin başıdır; sona saklanan iddialı satır ölü tercihe dönüşür.
|
||
flowchart TD
|
||
S{"Bu satıra yerleşmem<br/>gerçekçi mi?"}
|
||
S -- "tabanı çok sıkı<br/>ve listenin sonunda" --> O1("Ölü tercih:<br/>yeri baştaki hayal bölgesiydi")
|
||
S -- "üsttekiyle aynı program<br/>ya da ondan daha sıkı" --> O2("Ölü tercih:<br/>sıra hatası, satırı taşı veya sil")
|
||
S -- "tabanlar yukarıdan aşağı<br/>giderek gevşiyor" --> T("Sağlıklı satır:<br/>merdiven düzgün iner")
|
||
|
||
classDef hayal fill:#fee2e2,stroke:#ef4444,color:#991b1b
|
||
classDef garanti fill:#d1fae5,stroke:#10b981,color:#065f46
|
||
class O1,O2 hayal
|
||
class T garanti
|
||
```
|
||
|
||
**1) Sıralaması yetmeyecek programı listenin sonuna yazmak.**
|
||
ÖSYM yerleştirme sistemi listeni yukarıdan aşağı okur ve seni *yerleşebildiğin en üst tercihe* koyar. Diyelim sıralaman 200 bin ve 15. sıraya tabanı 40 bin kapatan bir program yazdın. O programa yerleşebilmen için üstteki 14 tercihin de tutmaması VE tabanın 40 binden 200 bine gevşemesi gerekir — pratikte imkânsız. O satır ölüdür. Hayal tercihi meşrudur ama yeri listenin **başıdır**, sonu değil.
|
||
|
||
**2) Zaten üstte yazdığın programın kopyasını alta yazmak.**
|
||
Aynı programın ikinci yazımı sistemde hiçbir şey değiştirmez. Benzer şekilde, tabanı üstteki tercihten belirgin şekilde daha iyi olan bir programı alta koymak da ölüdür: üstteki tutmadıysa alttaki hiç tutmaz.
|
||
|
||
## Nasıl anlarsın?
|
||
|
||
Her satır için şu soruyu sor: **"Bu programa yerleşmem için üstümdeki tercihlerin hepsinin tutmaması VE bu programın tabanının benim sıralamama gelmesi gerçekçi mi?"**
|
||
|
||
Pratik kontrol yöntemi:
|
||
|
||
- Satırın taban sıralamasına son 4 yıl üzerinden bak (tek yıl yanıltır).
|
||
- Tabanı, senin sıralamandan iyiyse → o satır ancak listenin *üst bloğunda* (hayal) anlamlıdır.
|
||
- Tabanı üstündeki satırdan da iyiyse → sıra hatası var; satırları taban gevşekliğine göre yeniden diz.
|
||
|
||
[Tercih robotuna](/tercih-robotu) sıralamanı girdiğinde programlar hayal/dengeli/garanti dilimleriyle etiketlenir; bir programın senin sıralamana göre hangi bölgede olduğunu tek bakışta görürsün. Popüler bölümlerde tabanların ne kadar geniş bir aralığa yayıldığını görmek için [Psikoloji](/bolum/psikoloji) veya [Hukuk](/bolum/hukuk) tablolarına bak — aynı bölümün tabanı üniversiteye göre yüz binlerce sıra oynayabilir; yani bölüm ölü değildir, *yanlış üniversite-satır eşleşmesi* ölüdür.
|
||
|
||
## Ölü tercihten temizlenmiş liste nasıl görünür?
|
||
|
||
Yukarıdan aşağı **tabanlar giderek gevşer**. İlk satırlar "tutarsa harika", orta blok "büyük ihtimal buradayım", son satırlar "kesin tutar ve severek giderim" der. Grafiğe döksen düzgün bir merdiven görürsün; ölü tercihli listelerde merdivenin ortasında yukarı fırlayan basamaklar olur.
|
||
|
||
Son bir uyarı: ölü tercihi temizleyeyim derken listenin başındaki hayal tercihlerini de kesme. Üst sıradaki iddialı tercih ölü değildir — bedava piyango biletidir. Ölü olan, o iddialı tercihi listenin *sonuna* saklamaktır.
|