kolaytercih/docs/gece-vardiyasi/2026-09-22/09-p2-unitur.md

# 09 · P2 — Sihirbaz havuzundaki sessiz sızıntı kapatıldı

Dal: `gece/0922-unitur-kacagi` · Şartname: `06-ceo-kararlari.md` §3 P2 · Teşhis: `05-urap.md` §6
Commit düzeni: (1) kod + bu rapor, (2) `data/yokatlas.db` binary'si.

## Özet (5 madde)

1. **Sızıntı kapandı.** "Devlet üniversitesi istiyorum" diyen öğrencinin aday havuzuna giren 27 KKTC/yurt dışı programı artık devlet filtresinde **0**, vakıf filtresinde **27**. Ölçüldü, çıkarım değil.
2. **126 satır düzeldi**, tam şartnamedeki sayı: 100 `unitur` + 26 `il`. Değişen kolon **yalnız bu ikisi**; `programs` tablosunun 45 kolonu tek tek karşılaştırıldı.
3. **2021–2026 puan/sıra/kontenjan/yerleşen kolonlarında değişen satır: 0.** 34 yıl kolonu, 21.493 satır, öncesi/sonrası birebir. `programs_arsiv`, `netler`, `veri_meta` de dokunulmadı.
4. **Kök neden kapandı, tekrarı denetleniyor.** `unitur-onar.ts`'e NULL koşulundan bağımsız **Aşama D** (`KURUM_DUZELT`) eklendi; `veri-kalite.ts`'e iki yeni ZORUNLU kontrol geldi. Kontroller düzeltme öncesi DB'de **KALDI**, sonrasında **GEÇTİ** verdi; ayrıca tek satır bilerek bozulduğunda ikisi de yakaladı.
5. **Bir kapsam genişletmesi var, bilerek:** şartnamedeki "baz ad başına tek `unitur`" kontrolü Kıbrıs Amerikan'ı (100 satırın 42'si) **yakalayamıyor** — o kurumun iki yazımı da yanlış etiketli olduğu için ortada çelişki yok. Bu yüzden ikinci bir 6 satırlık kontrol eklendi (§4). Onaysız bırakılırsa "kök neden kapandı" cümlesi yalan olurdu.

## 1. Ne değişti

| Dosya | Değişiklik |
|---|---|
| `scripts/unitur-onar.ts` | `KURUM_DUZELT` haritası + **Aşama D** (Aşama A'dan önce koşar). `KKTC_ILLERI` dışa aktarıldı (tek kaynak). Başlık yorumu "yalnızca NULL satırlara dokunur" → A/B/C NULL, D koşulsuz. |
| `scripts/veri-kalite.ts` | Kontrol 13 (baz ad başına tek `unitur`) + kontrol 14 (DEVLET etiketi Türkiye ili ile destekli). Dosyanın **en sonuna** eklendi; mevcut satırlar yeniden düzenlenmedi (P3 ile çakışmayı küçültmek için). |
| `data/yokatlas.db` | 126 satır (ayrı commit). |

`KURUM_DUZELT` içeriği ve her satırın kanıtı — kurumun YÖK Atlas'taki **kendi parantezli ikinci yazımı**:

| Ad (DB'de) | `unitur` önce → sonra | `il` |
|---|---|---|
| KIBRIS AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ | DEVLET → **KKTC** (36) | değişmedi |
| KIBRIS AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ (KKTC-LEFKOŞA) | DEVLET → **KKTC** (6) | değişmedi |
| ULUSLARARASI BALKAN ÜNİVERSİTESİ | DEVLET → **YURTDISI KAMU** (34) | SARAYBOSNA - BOSNA - HERSEK → **ÜSKÜP-MAKEDONYA** (26) |
| ULUSLARARASI SARAYBOSNA ÜNİVERSİTESİ | DEVLET → **YURTDISI KAMU** (24) | değişmedi (kurum gerçekten Saraybosna'da) |

`ÜSKÜP-MAKEDONYA` yazımı uydurma değil: kurumun kendi adındaki parantezli ek, DB'deki diğer yurt dışı illerin biçimiyle (`BİŞKEK-KIRGIZİSTAN`, `TÜRKİSTAN-KAZAKİSTAN`, `BAKÜ-AZERBAYCAN`) aynı.

`unitur` dağılımı: `DEVLET 12142→12042`, `KKTC 1145→1187`, `YURTDISI KAMU 99→157`. Toplam sabit.

## 2. Fark raporu (öncesi/sonrası)

Yöntem: düzeltme öncesi DB `sqlite3 .backup` ile scratchpad'e alındı, sonra `ATTACH` ile kolon kolon karşılaştırıldı.

```
programs:        önce 21493 → sonra 21493   (satır kaybı/ekleme yok)
programs_arsiv:  önce  3735 → sonra  3735   (unitur/il değişen satır: 0)
netler:          önce 62975 → sonra 62975
veri_meta:       önce    37 → sonra    37

programs, 45 kolon tarandı — DEĞİŞEN: unitur=100, il=26
yıl kolonları (34 kolon: sıra/puan/kontenjan/yerleşen + 2025 ek kontenjanları,
2021-2026) değişen satır: 0
```

`pnpm veri-kalite --onceki` kendi bağımsız kontrolüyle aynı sonucu verdi:

```
GEÇTİ  önceki DB: satır kaybı — 0
GEÇTİ  önceki DB: geçmiş yıllar korunmuş — 20 kolonda dolu değeri değişen/silinen satır: 0
       2025 sağlaması (count | Σsira | Σpuan | Σkontenjan | Σyerlesen)
         önceki DB                         : 21493 | 11099796362 | 5433214.11872 | 756453 | 740586
         şimdi, önceki DB'deki aynı id'ler : 21493 | 11099796362 | 5433214.11872 | 756453 | 740586
```

## 3. Kabul kriterleri — tek tek

**(1) `pnpm veri-kalite` temiz ve yeni kontrol çelişkiyi gerçekten yakalıyor.** ✅

```
pnpm veri-kalite --yil 2026 --db data/yokatlas.db --onceki <öncesi>
…
GEÇTİ  baz ad başına tek unitur — aynı kurumun iki yazımı devlet/vakıf filtresini bölmüyor
bilgi  baz ad unitur farkı (devlet/vakıf ayrımını bölmeyen) — HOCA AHMET YESEVİ …/YURTDISI KAMU,YURTDISI VAKIF/17 ; KIRGIZİSTAN-TÜRKİYE MANAS …/29
GEÇTİ  DEVLET etiketi Türkiye ili ile destekli — DEVLET etiketli her kurumun en az bir programı Türkiye ilinde
Sonuç: 0 ZORUNLU kontrol kaldı, 3 uyarı.   (çıkış kodu 0)
```

3 uyarı **düzeltme öncesiyle birebir aynı**, hiçbiri bu işten doğmadı: `il boş` 110 satır (kapsam dışı), `kimlik ATLANDI` (`data/ham` repoda yok), `yetim netler` 2066.

Yakalama iki yoldan kanıtlandı:

- *Düzeltme öncesi DB'de* (gerçek kusur): `KALDI baz ad başına tek unitur — … ULUSLARARASI BALKAN ÜNİVERSİTESİ/DEVLET,YURTDISI KAMU/48 ; ULUSLARARASI SARAYBOSNA ÜNİVERSİTESİ/DEVLET,YURTDISI KAMU/38` ve `KALDI DEVLET etiketi Türkiye ili ile destekli — KIBRIS AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ/LEFKOŞA/36 ; … (KKTC-LEFKOŞA)/KIBRIS/6 ; ULUSLARARASI BALKAN …/34 ; ULUSLARARASI SARAYBOSNA …/24` → `Sonuç: 2 ZORUNLU kontrol kaldı`, çıkış kodu 1.
- *Bilerek bozma* (düzeltilmiş DB'nin atılabilir kopyasında **tek** satır `DEVLET`'e döndürüldü): ikisi de yakaladı → `Sonuç: 2 ZORUNLU kontrol kaldı`. Kopya silindi; gerçek DB'ye dokunulmadı.

**(2) `db.ts` devlet filtresi 27 programı artık döndürmüyor, vakıf filtresi döndürüyor.** ✅ Ölçüldü.

`src/lib/db.ts:79-82` filtreleri + `EFEKTIF_SIRA = COALESCE(sira2026, sira2025)` (havuza ancak efektif sırası olan satır girer):

```sql
-- devlet:  AND unitur = 'DEVLET'
-- vakıf :  AND unitur IS NOT NULL AND unitur <> 'DEVLET'
SELECT COUNT(*) FROM programs
 WHERE universite IN ('KIBRIS AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ',
                      'KIBRIS AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ (KKTC-LEFKOŞA)',
                      'ULUSLARARASI BALKAN ÜNİVERSİTESİ',
                      'ULUSLARARASI SARAYBOSNA ÜNİVERSİTESİ')
   AND <filtre> AND COALESCE(sira2026, sira2025) IS NOT NULL;
```

| | önce | sonra |
|---|---|---|
| devlet havuzu | **27** | **0** |
| vakıf havuzu | **0** | **27** |

**(3) `/universiteler` hub'ında üç kurum "Devlet" listesinden çıkıyor.** ✅ (kısmen koddan çıkarım — tarayıcı açılmadı)

`getAllUniversiteler` (`src/lib/katalog.ts:268-271`) `MAX(unitur) GROUP BY universite` okur; `universite-listesi.tsx:44-47` `u.unitur === "DEVLET"` olanı devlet listesine, `VAKIF`/`VAKIF MYO` olanı vakfa, kalanı `digerUniler`'e koyar. Aynı SQL DB'de koşturuldu:

```
önce : KIBRIS AMERİKAN …|DEVLET   … (KKTC-LEFKOŞA)|DEVLET   ULUSLARARASI BALKAN …|DEVLET   ULUSLARARASI SARAYBOSNA …|DEVLET
sonra: KIBRIS AMERİKAN …|KKTC     … (KKTC-LEFKOŞA)|KKTC     ULUSLARARASI BALKAN …|YURTDISI KAMU   ULUSLARARASI SARAYBOSNA …|YURTDISI KAMU
Devlet listesindeki kurum sayısı: 170 → 166
```

166 = 170 − **4 yazım** (3 kurum; Kıbrıs Amerikan'ın iki yazımı bugün iki ayrı slug — `kategoriBul` baz ad birleştirmesi kapsam dışı, BACKLOG #10).
Dördü de `KKTC`/`YURTDISI KAMU` olduğu için vakıf listesine **girmiyor**, "Diğer" grubuna düşüyor — hub'da sayı dengesi bozulmuyor.

**(4) 2021–2026 puan/sıra kolonlarında hiçbir değişiklik yok.** ✅ §2.

Ayrıca: `npx next typegen && npx tsc --noEmit` temiz, `npx eslint scripts/unitur-onar.ts scripts/veri-kalite.ts` temiz. Betik **idempotent**: ikinci koşu `unitur 0 satır, il 0 satır`.

## 4. Kapsam genişletmesi ve gerekçesi (şeffaflık)

Şartname `veri-kalite.ts`'e tek kontrol istiyordu: "baz ad başına tek `unitur`" (~8 satır). Uygulandı — ama düzeltme öncesi DB'de koşturunca **Kıbrıs Amerikan'ı hiç görmüyor**: o kurumun her iki yazımı da `DEVLET` etiketli, yani baz ad içinde çelişki yok. Bu kontrol tek başına 100 satırın yalnız 58'ini koruyor; 42'si (öğrenciye sızan 27 programın 12'si) denetimsiz kalıyordu.

Bu yüzden **kontrol 14** eklendi (6 satır): *DEVLET etiketli bir kurumun en az bir programı Türkiye ilinde olmalı.* Türkiye illerinde tire geçmiyor, yurt dışı iller tireli, KKTC illeri `KKTC_ILLERI`'nde; hiç ili olmayan kurumlar (MSB/İçişleri) hariç tutuldu. Düzeltme öncesi DB'de yanlış 4 yazımın **dördünü birden**, sıfır yanlış pozitifle yakalıyor.

Kapsam **dışında bırakılanlara dokunulmadı**: `il` boş 19 satır, burs/dil ekli adlar (B4), `kategoriBul` düzeltmesi.

## 5. Yeni bulgular (bu geceye alınmadı — backlog önerisi)

| # | Bulgu | Sorgu / kanıt | Önem |
|---|---|---|---|
| A | **`programs_arsiv`'de aynı yanlış etiket sürüyor**: 31 satır ULUSLARARASI BALKAN + 30 satır ULUSLARARASI SARAYBOSNA `unitur='DEVLET'`, 24 satırda il Saraybosna. CEO §6'nın veri mühendisine sorduğu soru buydu. | `SELECT universite, unitur, il, COUNT(*) FROM programs_arsiv WHERE universite LIKE '%BALKAN%' OR universite LIKE '%SARAYBOSNA%' GROUP BY 1,2,3` | **Düşük — kullanıcıya yansımıyor.** `src/` tarafında `programs_arsiv`'i okuyan hiçbir SQL yok (tablo yalnızca `src/lib/kapanan-sluglar.ts`'te bir yorumda geçer); `db.ts` havuzu yalnız `programs`'tan besleniyor. Yine de bir sonraki denetimde yeniden "bulgu" olarak çıkacak; `KURUM_DUZELT`'i arşive de uygulamak tek satırlık iş. |
| B | **`data/yokatlas.db-shm` ve `-wal` git'te izleniyor** (32 KB + 0 bayt). Bunlar SQLite'ın geçici dosyaları: DB her açılıp kapandığında oluşup siliniyor, dolayısıyla `git status` kendiliğinden kirleniyor. | `git ls-files data/` | **Düşük.** Uygulamanın `better-sqlite3` ile `readonly` açılışı eski `-shm` yanındayken de sorunsuz çalışıyor (ölçtüm); ama `sqlite3 -readonly` CLI'ı bu durumda "unable to open database file (14)" veriyor — denetim sorgusu koşarken yanıltır. Öneri: `git rm --cached` + `.gitignore`. **Bu commit'e dahil etmedim**: `.gitignore`'da Bilal'in commit'lenmemiş değişikliği var. |
| C | Baz ad çelişkisi kalan 2 kurum: Manas ve Hoca Ahmet Yesevi (`YURTDISI KAMU` ↔ `YURTDISI VAKIF`). | kontrol 13'ün `bilgi` satırı | **Yok.** İkisi de `<> 'DEVLET'` olduğu için devlet/vakıf filtresini bölmüyor; kurum gerçekten ortak. Bilerek ZORUNLU yapılmadı, `bilgi` olarak görünür duruyor. |

## 6. Kullanıcıya yansıyan etki (düzelen)

| Yüzey | Önce | Sonra |
|---|---|---|
| Sihirbaz → "Devlet üniversitesi" | Havuzda 27 KKTC/Bosna/Makedonya programı | 0 |
| Sihirbaz → "Vakıf" | Aynı 27 program eksik | 27'si havuzda |
| `/universiteler` hub'ı | 3 kurum (4 yazım) "Devlet üniversiteleri" listesinde | "Diğer" grubunda |
| `/universite/uluslararasi-balkan-universitesi` | "Tür: Devlet", şehir Saraybosna (Bosna) | Tür: Yurt dışı kamu, şehir Üsküp-Makedonya |
| Tadımlık satırı (`tadimlik-satiri.tsx:37`) | Aynı semantik, aynı sızıntı | Düzeldi (aynı `unitur` alanını okur) |

## Bilal'den istenen

1. **Dalı incele ve merge kararını ver** (`gece/0922-unitur-kacagi`, 2 commit: kod+rapor, veri). Fark raporu §2'de ve veri commit'inin mesajında; geri dönüş için `veri-2025-son` etiketi duruyor. **~10 dk.**
2. **Elindeki ham CSV'de tek `grep`** — `data/ham/` repoda yok: bu üç kurum kaynak dosyada gerçekten `DEVLET` mi yazıyor? Doğrularsa teşhis kapanır, `ingest.ts`'e aynı harita eklenir. **~5 dk.**
3. **Karar:** §5-A (arşiv tablosundaki aynı yanlış etiket) ve §5-B (`-shm`/`-wal` git'ten çıkarılsın mı) backlog'a mı, yoksa bu dala ek commit mi? İkisi de kullanıcıya yansımıyor. **~2 dk.**